Đau lưng trên: Nguyên nhân, biến chứng và giải pháp

Đau lưng trên là tình trạng đau nhức phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ do cấu trúc vùng này vốn có tính ổn định cao. Tuy nhiên, cơn đau kéo dài không chỉ gây khó khăn trong vận động mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý cột sống, thậm chí bệnh tim, phổi. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, biến chứng, dấu hiệu cần đi khám và các phương pháp điều trị đau lưng trên.

Tóm tắt nhanh

• Đau lưng trên thường do áp lực tích tụ lên cột sống ngực vì tổn thương cấu trúc hoặc thói quen sinh hoạt sai lệch kéo dài; một số bệnh lý tim, phổi cũng có thể gây đau lan ra lưng trên.
• Nếu đau lưng trên không được can thiệp đúng cách, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng nghiêm trọng như biến dạng cột sống và gù lưng, ảnh hưởng đến chức năng hô hấp.
• Gọi cấp cứu 115 ngay nếu đau lưng trên đi kèm các dấu hiệu như đau thắt ngực, tức ngực, khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn hoặc đau lan ra cánh tay, hàm; hoặc đau dữ dội, đột ngột như xé ở ngực hoặc lưng.
• Điều trị ưu tiên các giải pháp bảo tồn; phẫu thuật chỉ được xem xét khi điều trị bảo tồn không hiệu quả sau 6–12 tuần, hoặc khi có dấu hiệu chèn ép tủy sống nghiêm trọng gây yếu liệt chi.

1. Đau lưng trên là gì?

Theo Cleveland Clinic1, đau lưng trên và giữa là cảm giác đau nhức, khó chịu ở khu vực từ chân cổ đến hết khung sườn. Về mặt giải phẫu, đây là vùng cột sống ngực, gồm 12 đốt sống ký hiệu từ T1 đến T12. Trong bài viết này, "lưng trên" chủ yếu chỉ phần trên của vùng này, quanh hai bả vai; phần dưới bả vai đến hết khung sườn thường được gọi là lưng giữa.

Khác với cột sống cổ và thắt lưng vốn có biên độ vận động lớn, các đốt sống ngực được kết nối trực tiếp với xương sườn thông qua các khớp sườn – đốt sống, tạo thành một chiếc "lồng" vững chắc bảo vệ tim và phổi. Nhờ lồng ngực, cột sống ngực có tính ổn định rất cao; tuy nhiên, chính sự kém linh hoạt này khiến vùng lưng trên dễ bị căng mỏi khi phải chịu áp lực lớn hoặc duy trì một tư thế tĩnh quá lâu.

Khi các cơ giữ ổn định như cơ trám hay cơ thang bị căng quá mức hoặc các khớp sườn – đốt sống bị viêm, cơn đau có thể dai dẳng và chậm cải thiện hơn. Theo Cleveland Clinic, do cột sống ngực ít vận động, đĩa đệm ở đây cũng ít bị thoát vị hơn so với cổ và thắt lưng; vì vậy, đau lưng trên kéo dài hoặc dữ dội cần được thăm khám để tìm đúng nguyên nhân.

Đau lưng trên được định nghĩa là cơn đau ở bất kỳ khu vực nào từ T1 đến T12

2. Các nguyên nhân bệnh lý gây đau lưng trên

Đau lưng trên thường là hệ quả của áp lực tích tụ lên cột sống ngực do tổn thương cấu trúc hoặc thói quen sinh hoạt sai lệch kéo dài. Ngoài ra, một số bệnh lý tim, phổi và cơ quan lân cận cũng có thể gây đau lan ra lưng trên. Nhận diện đúng nguyên nhân là bước then chốt để điều trị phù hợp, ngăn bệnh chuyển sang giai đoạn mạn tính.

Thoái hóa cột sống ngực

Thoái hóa là quá trình lão hóa tự nhiên của cột sống, thường bắt đầu từ các đĩa đệm và sụn khớp. Khi đĩa đệm mỏng đi và sụn khớp bị bào mòn, cơ thể hình thành các gai xương có thể kích thích mô mềm và dây thần kinh xung quanh. Cơn đau do thoái hóa thường âm ỉ, tăng sau khi vận động mạnh hoặc giữ một tư thế lâu, kèm cảm giác cứng lưng vào buổi sáng.

Thoát vị đĩa đệm cột sống ngực

Vùng cột sống ngực ít bị thoát vị hơn vùng cổ hay thắt lưng, nhưng khi xảy ra, tình trạng này có thể gây đau dữ dội. Nhân nhầy bên trong đĩa đệm thoát ra qua vết rách ở bao xơ, chèn ép vào tủy sống hoặc các rễ thần kinh liên sườn, khiến cơn đau lan theo vòng cung xương sườn ra phía trước ngực. Theo Mayo Clinic2, thoát vị đĩa đệm có thể gây đau, tê bì hoặc yếu cơ ở vùng do dây thần kinh bị chèn ép chi phối.

Thoát vị đĩa đệm là một nguyên nhân dẫn đến đau lưng trên

Viêm cột sống

Viêm cột sống dính khớp là bệnh lý viêm mạn tính có thể lan từ khớp cùng chậu lên cột sống ngực và các khớp sườn – đốt sống. Quá trình viêm kéo dài khiến dây chằng quanh cột sống bị vôi hóa, trong trường hợp nặng có thể làm các đốt sống dính lại thành một khối.

Điều này không chỉ gây đau nhức mà còn làm giảm khả năng giãn nở của lồng ngực, khiến người bệnh khó hít thở sâu. Hiếm gặp hơn, cột sống ngực có thể bị viêm do nhiễm trùng (như lao cột sống, viêm đĩa đệm đốt sống do vi khuẩn), thường kèm sốt, sụt cân.

Đau cơ xơ hóa và hội chứng đau cân cơ

Đau cơ xơ hóa là hội chứng đau mạn tính lan tỏa khắp cơ thể, trong đó cổ, vai và lưng trên thường bị ảnh hưởng. Cơn đau thường đi kèm mệt mỏi kéo dài, rối loạn giấc ngủ và giảm khả năng tập trung. Cần phân biệt với hội chứng đau cân cơ, trong đó có các "điểm kích hoạt", tức những nút thắt cơ rất nhạy cảm, chỉ cần ấn nhẹ cũng gây đau buốt và đau lan.

Đau cơ xơ hóa có thể xảy ra ở nhiều khu vực khác nhau trên cơ thể, trong đó có vùng lưng trên

Loãng xương và lún xẹp đốt sống

Ở người cao tuổi hoặc phụ nữ sau mãn kinh, mật độ xương suy giảm khiến cột sống ngực trở nên giòn và dễ gãy. Lún xẹp đốt sống ngực có thể xảy ra sau một cú ngã nhẹ hoặc thậm chí chỉ sau một động tác vặn người, gây đau lưng trên đột ngột. Xẹp nhiều đốt sống làm giảm chiều cao, là nguyên nhân thường gặp gây gù lưng ở người cao tuổi; gù nặng có thể ảnh hưởng đến hô hấp.

Bệnh lý tim, phổi và các cơ quan lân cận

Đau lưng trên không phải lúc nào cũng xuất phát từ cột sống. Nhồi máu cơ tim có thể gây đau giữa hai bả vai, nhất là ở phụ nữ, người cao tuổi và người mắc đái tháo đường. Tách động mạch chủ gây đau dữ dội như xé ở ngực hoặc lưng.

Thuyên tắc phổi, viêm phổi, viêm màng phổi gây đau tăng khi hít sâu, kèm khó thở. Bệnh túi mật có thể gây đau lan lên bả vai phải, còn zona thần kinh gây đau rát theo một dải ở một bên lưng, ngực trước khi nổi mụn nước.

Do thói quen sinh hoạt

Bên cạnh các bệnh lý thực thể, đau lưng trên thường là hệ quả trực tiếp của những thói quen lặp đi lặp lại hằng ngày. Những tác động này tuy nhỏ nhưng khi diễn ra liên tục sẽ gây áp lực đáng kể lên hệ thống cơ và dây chằng vùng cột sống ngực:

• Sai tư thế khi làm việc và sử dụng thiết bị điện tử: Cúi đầu nhìn điện thoại hoặc ngồi gù lưng trước máy tính hàng giờ liền khiến cơ thang và cơ trám bị kéo căng liên tục để giữ trọng lượng đầu. Điều này dẫn đến đau mỏi dai dẳng vùng lưng trên và hai bả vai.
• Căng cơ do vận động quá mức hoặc bê vác nặng: Các sợi cơ hoặc dây chằng vùng lưng trên bị kéo giãn quá mức hoặc rách nhỏ do áp lực đột ngột. Tình trạng này thường gặp ở người lao động chân tay, bê vác sai kỹ thuật hoặc chơi các môn thể thao xoay vặn thân mình mạnh như golf, tennis. Cơn đau thường xuất hiện đột ngột, kèm co thắt cơ cục bộ khiến người bệnh khó cử động cánh tay và bả vai.
• Nệm và gối ngủ không phù hợp: Nệm quá lún hoặc gối quá cao khiến cột sống bị vặn vẹo suốt 7–9 tiếng ngủ mỗi đêm, cơ và dây chằng không được thư giãn hoàn toàn. Đây là nguyên nhân thường gặp khiến nhiều người thức dậy với cảm giác đau mỏi lưng trên và cứng bả vai.

Sai tư thế làm việc là một nguyên nhân dẫn đến đau lưng trên phổ biến

3. Biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị kịp thời

Nếu các cơn đau lưng trên không được can thiệp đúng cách, người bệnh không chỉ đối mặt với cảm giác khó chịu nhất thời mà còn có nguy cơ gặp phải các biến chứng nghiêm trọng sau:

• Biến dạng cột sống và gù lưng: Đau do loãng xương hoặc thoái hóa lâu ngày khiến người bệnh có xu hướng khom lưng để giảm đau. Theo thời gian, cột sống có thể biến dạng, hình thành gù lưng, ảnh hưởng đến dáng đi và khả năng vận động.
• Ảnh hưởng đến chức năng hô hấp: Cột sống ngực kết nối trực tiếp với xương sườn. Khi vùng này bị viêm hoặc biến dạng nặng, khả năng giãn nở của lồng ngực bị hạn chế, có thể làm giảm dung tích phổi và gây hụt hơi khi gắng sức.
• Đau dây thần kinh liên sườn mạn tính: Tổn thương đốt sống ngực có thể chèn ép rễ thần kinh liên sườn, gây đau nhói dọc mạn sườn, dễ nhầm với đau ngực do tim. Tuy nhiên, đừng tự cho rằng đau ngực là do cột sống: hãy đi khám để loại trừ bệnh tim.
• Suy giảm chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tinh thần: Cơn đau thường tăng về đêm hoặc khi trở mình, dẫn đến mất ngủ. Thiếu ngủ kéo dài kết hợp với đau mạn tính góp phần gây căng thẳng, lo âu và suy nhược cơ thể.

Biến dạng cột sống là một biến chứng thường gặp khi bị đau lưng trên mà nguyên nhân chủ yếu là do loãng xương hoặc thoái hóa

4. Khi nào đau lưng trên cần đi khám hoặc cấp cứu?

Gọi cấp cứu 115 ngay nếu đau lưng trên đi kèm một trong các dấu hiệu sau:

• Đau thắt ngực, tức ngực, khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn hoặc đau lan ra cánh tay, hàm: có thể là nhồi máu cơ tim.
• Đau dữ dội, đột ngột như xé ở ngực hoặc lưng: cần loại trừ tách động mạch chủ.
• Khó thở đột ngột, đau tăng khi hít thở, ho ra máu.
• Yếu hoặc tê hai chân, đi lại khó khăn, rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện: dấu hiệu tủy sống bị chèn ép.
• Đau sau chấn thương mạnh như tai nạn, ngã cao.

Nên đi khám sớm nếu đau lưng trên kèm sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân, có tiền sử ung thư, đau tăng về đêm, đau đột ngột ở người loãng xương, nổi mụn nước thành dải một bên lưng, hoặc đau không cải thiện sau khoảng 1–2 tuần tự chăm sóc.

5. Cách chẩn đoán và điều trị y khoa cho bệnh đau lưng trên

Khi đau lưng trên kéo dài hoặc có dấu hiệu trở nặng, việc thăm khám tại cơ sở y tế chuyên khoa là cần thiết để xác định tổn thương và có phác đồ điều trị phù hợp.

Chẩn đoán lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh

Để đưa ra kết luận chính xác, bác sĩ thường sẽ khám lâm sàng và sau đó chỉ định các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh để có thể chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây bệnh:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ khai thác bệnh sử về vị trí, cường độ và thời điểm đau, kết hợp ấn chẩn để tìm các "điểm kích hoạt" hoặc dấu hiệu co thắt cơ. Bác sĩ cũng đánh giá tầm vận động cột sống ngực và kiểm tra phản xạ thần kinh để loại trừ chèn ép tủy sống hoặc rễ thần kinh. Khi cần, bác sĩ sẽ đo điện tim, chụp X-quang ngực để loại trừ nguyên nhân tim, phổi.
• X-quang cột sống ngực: Phương pháp cơ bản để kiểm tra cấu trúc xương, phát hiện tình trạng thoái hóa, gai xương, loãng xương hoặc lún xẹp đốt sống.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Theo Mayo Clinic3, MRI có thể phát hiện thoát vị đĩa đệm hoặc các vấn đề về xương, cơ, mô, gân, dây thần kinh, dây chằng và mạch máu. Phương pháp này cũng giúp phát hiện khối u, tình trạng viêm nhiễm mà X-quang thường không thấy được.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): Được sử dụng khi cần quan sát chi tiết hơn các tổn thương phức tạp ở xương hoặc khi người bệnh không thể chụp MRI.

Chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ tìm ra nguyên nhân gây đau lưng trên

Điều trị nội khoa và phẫu thuật

Dựa trên kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ cùng người bệnh lựa chọn phương án điều trị phù hợp. Nguyên tắc là ưu tiên các giải pháp bảo tồn nhằm giảm đau và phục hồi chức năng, trước khi xem xét đến phẫu thuật:

• Sử dụng thuốc: Thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid (NSAIDs) hoặc thuốc giãn cơ thường được chỉ định ngắn hạn để kiểm soát triệu chứng trong giai đoạn cấp. Hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ về liều dùng và không tự ý dùng kéo dài để tránh tác dụng phụ.
• Vật lý trị liệu: Đây là phương pháp điều trị then chốt. Các bài tập vận động trị liệu kết hợp nhiệt trị liệu, điện xung giúp giải tỏa căng cơ và phục hồi chức năng cột sống ngực.
• Tiêm giảm đau: Trong các trường hợp viêm khớp sườn – đốt sống hoặc đau rễ thần kinh nặng, bác sĩ có thể chỉ định tiêm phong bế thần kinh hoặc tiêm ngoài màng cứng để giảm đau nhanh.
• Phẫu thuật: Phẫu thuật chỉ được xem xét khi điều trị bảo tồn không hiệu quả sau 6–12 tuần, hoặc khi có dấu hiệu chèn ép tủy sống nghiêm trọng gây yếu liệt chi. Các kỹ thuật phẫu thuật phổ biến bao gồm giải ép thần kinh hoặc cố định đốt sống.

6. Giải pháp phòng ngừa và hỗ trợ điều trị tại nhà

Việc điều trị đau lưng trên không chỉ giới hạn tại phòng khám mà còn phụ thuộc rất lớn vào việc chăm sóc và điều chỉnh thói quen tại nhà. Những thay đổi nhỏ nhưng đúng cách trong sinh hoạt hằng ngày sẽ giúp giảm áp lực cho cột sống ngực, hỗ trợ phục hồi và hạn chế cơn đau tái phát.

• Làm việc đúng tư thế công thái học: Đặt màn hình máy tính ngang tầm mắt để giữ cổ và lưng trên thẳng, dùng ghế có tựa lưng hỗ trợ đường cong tự nhiên. Hãy đứng dậy thực hiện các động tác giãn vai nhẹ nhàng sau mỗi 30–45 phút làm việc để tránh co cứng cơ do ngồi tĩnh quá lâu.
• Thay đổi tư thế ngủ: Nằm ngửa với một chiếc gối mỏng dưới khoeo chân giúp cột sống giữ đường cong tự nhiên. Nếu quen nằm nghiêng, hãy kẹp một chiếc gối giữa hai đầu gối để khung chậu và cột sống thẳng hàng. Hạn chế ngủ nằm sấp vì tư thế này buộc cổ xoay nghiêng lâu, dễ gây căng cơ cổ và lưng trên.

Tư thế ngủ đúng sẽ hạn chế áp lực lên vùng lưng suốt đêm

• Bài tập giãn cơ cho vùng lưng trên: Các bài tập như tư thế con mèo – con bò, ép bả vai hoặc giãn cơ ngực giúp cải thiện độ linh hoạt của cột sống ngực, giải tỏa các điểm co cứng và tăng lưu thông máu cho mô mềm vùng lưng trên.
• Chọn gối và nệm hỗ trợ đường cong sinh lý: Nệm có độ cứng trung bình giúp nâng đỡ cột sống ngực, tránh lún sâu gây võng lưng. Kết hợp gối có độ cao phù hợp để đầu, cổ và lưng trên luôn thẳng hàng, giúp cơ được thả lỏng trong giấc ngủ. Bạn có thể tham khảo gối Memory Foam Gel HEKA với hai phiên bản gối cao và gối thấp để chọn theo tư thế ngủ.

7. Câu hỏi thường gặp về đau lưng trên

Đau lưng trên bao lâu không đỡ thì nên đi khám?

Bạn nên đi khám sớm nếu đau không cải thiện sau khoảng 1–2 tuần tự chăm sóc. Cũng nên đi khám sớm nếu đau lưng trên kèm sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân, có tiền sử ung thư, đau tăng về đêm, đau đột ngột ở người loãng xương hoặc nổi mụn nước thành dải một bên lưng.

Ngủ dậy bị đau lưng trên là do đâu?

Một nguyên nhân thường gặp là nệm quá lún hoặc gối quá cao khiến cột sống bị vặn vẹo suốt 7–9 tiếng ngủ mỗi đêm, cơ và dây chằng không được thư giãn hoàn toàn, nên nhiều người thức dậy với cảm giác đau mỏi lưng trên và cứng bả vai.

Ngồi máy tính nhiều bị đau lưng trên nên làm gì?

Hãy đặt màn hình máy tính ngang tầm mắt để giữ cổ và lưng trên thẳng, dùng ghế có tựa lưng hỗ trợ đường cong tự nhiên. Sau mỗi 30–45 phút làm việc, hãy đứng dậy thực hiện các động tác giãn vai nhẹ nhàng để tránh co cứng cơ do ngồi tĩnh quá lâu.

Kết luận

Đau lưng trên phần lớn cải thiện tốt nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách, kết hợp giữa điều trị y khoa và thói quen sinh hoạt lành mạnh. Đừng chủ quan trước những cơn đau kéo dài, và hãy gọi cấp cứu ngay khi đau lưng đi kèm đau ngực, khó thở. Bạn có thể tìm hiểu thêm về nguyên nhân và cách điều trị đau lưng nói chung.

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo