Thư viện bài viết
Các vấn đề sức khoẻ liên quan đến giấc ngủ và cột sống: dấu hiệu nhận biết, khi nào cần đi khám và cách nghỉ ngơi đúng để cơ thể hồi phục.
Cẩm nang sức khoẻ
Stress là phản ứng thích nghi của cơ thể và tâm lý trước áp lực, vốn là cơ chế sinh tồn nhưng gây hại khi kéo dài. Bạn có thể kiểm soát bằng chánh niệm, vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày, viết tự do (journaling) và ngủ đủ giấc; hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu dấu hiệu stress kéo dài trên 2 tuần và không cải thiện dù đã tự chăm sóc.
Cẩm nang sức khoẻ
Giật mình khi vừa chợp mắt là hiện tượng cơ co thắt đột ngột, thường kèm cảm giác hụt chân hay rơi tự do, và thỉnh thoảng xảy ra là bình thường. Bạn nên đi khám nếu giật mình nhiều lần mỗi đêm khiến bạn khó ngủ hoặc sợ đi ngủ, cử động giật lặp lại suốt đêm hoặc kèm cảm giác khó chịu thôi thúc phải cử động chân.
Cẩm nang sức khoẻ
Bệnh Parkinson là rối loạn thoái hóa thần kinh mạn tính do thiếu hụt dopamine trong não, gây run khi nghỉ, cứng cơ và cử động chậm, thường khởi phát sau 60 tuổi. Bệnh chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng điều trị giúp kiểm soát triệu chứng; hãy đi khám thần kinh khi thấy run tay lúc nghỉ, chữ viết nhỏ dần hoặc cử động chậm chạp.
Cẩm nang sức khoẻ
Ác mộng là giấc mơ có nội dung đáng sợ khiến bạn tỉnh giấc đột ngột, thường xảy ra trong giai đoạn REM ở nửa sau của đêm. Nguyên nhân hay gặp là căng thẳng, thiếu ngủ, rượu bia hoặc tác dụng phụ của thuốc; nếu ác mộng lặp lại thường xuyên và ảnh hưởng đến ban ngày, bạn nên đi khám.
Cẩm nang sức khoẻ
Tiểu đường tuýp 2 là bệnh mạn tính trong đó cơ thể kháng insulin và tuyến tụy không tiết đủ insulin để bù lại, khiến đường huyết tăng cao kéo dài. Bệnh chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng kiểm soát tốt được bằng lối sống và thuốc; nếu bạn từ 35 tuổi hoặc thừa cân, hãy đi xét nghiệm đường huyết.
Cẩm nang sức khoẻ
Tiểu đường thai kỳ là tình trạng đường huyết tăng cao được phát hiện lần đầu khi mang thai, thường được sàng lọc ở tuần 24–28 bằng nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g. Điều trị bắt đầu bằng chế độ ăn và vận động; insulin được bác sĩ chỉ định khi các biện pháp này chưa kiểm soát được đường huyết.
Cẩm nang sức khoẻ
Tiểu đường type 1 do hệ miễn dịch phá hủy tế bào tiết insulin của tuyến tụy, còn type 2 do cơ thể kháng insulin, thường gắn với thừa cân, ít vận động và di truyền. Ăn đường không gây tiểu đường type 1, nhưng thường xuyên uống đồ uống có đường làm tăng nguy cơ type 2; từ 35 tuổi, bạn nên kiểm tra đường huyết định kỳ.
Cẩm nang sức khoẻ
Tiểu đường tuýp 1 nguy hiểm nếu không được điều trị đúng: thiếu insulin có thể gây nhiễm toan ceton đe dọa tính mạng chỉ trong vài ngày, còn đường huyết cao kéo dài làm tổn thương tim, thận, mắt và thần kinh. Khi được chẩn đoán sớm, dùng insulin đúng cách và theo dõi đường huyết đều đặn, người bệnh vẫn có thể học tập, làm việc và sinh hoạt gần như bình thường.
Cẩm nang sức khoẻ
Tiểu đường (đái tháo đường) là bệnh chuyển hóa mạn tính khiến đường huyết tăng cao do cơ thể thiếu insulin hoặc sử dụng insulin kém hiệu quả, thường gặp là type 1, type 2 và tiểu đường thai kỳ. Bệnh được chẩn đoán bằng xét nghiệm đường huyết; kiểm soát tốt bằng lối sống và thuốc giúp phòng biến chứng ở tim, thận, mắt và thần kinh.
Cẩm nang sức khoẻ
7 biến chứng tiểu đường mạn tính thường gặp gồm bệnh võng mạc, bệnh thận, bệnh thần kinh, biến chứng mạch máu lớn, bệnh tim, dễ nhiễm trùng và suy giảm nhận thức. Ngoài ra còn ba biến chứng cấp tính cần xử trí ngay là nhiễm toan ceton, hạ đường huyết và tăng áp lực thẩm thấu.
Cẩm nang sức khoẻ
Tiểu đường giai đoạn đầu thường có triệu chứng mờ nhạt như khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi, sụt cân không rõ lý do hoặc vết thương lâu lành. Nếu các dấu hiệu này kéo dài hơn 2 tuần, hoặc bạn thuộc nhóm nguy cơ (từ 35 tuổi, thừa cân, có người thân mắc bệnh), hãy đi xét nghiệm đường huyết.
Cẩm nang sức khoẻ
Cường giáp là tình trạng tuyến giáp tiết quá nhiều hormone T3, T4, làm tăng tốc độ chuyển hóa của cơ thể; nguyên nhân thường gặp nhất là bệnh Basedow. Nếu không điều trị, bệnh có thể gây biến chứng tim mạch, loãng xương và cơn bão tuyến giáp, vì vậy cần được bác sĩ chẩn đoán và theo dõi.
Cẩm nang sức khoẻ
Suy nhược cơ thể là tình trạng mệt mỏi, kiệt sức kéo dài, thường trên 2 tuần, không cải thiện rõ dù đã nghỉ ngơi. Bạn nên đi khám sớm nếu mệt mỏi kéo dài kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt hoặc đổ mồ hôi đêm kéo dài, da xanh xao hoặc chóng mặt.
Cẩm nang sức khoẻ
Bệnh gút là dạng viêm khớp do acid uric trong máu tăng cao, tạo tinh thể urat lắng đọng ở khớp và gây những cơn sưng đau dữ dội, thường về đêm. Tăng acid uric được xác định khi vượt 420 µmol/L ở nam và 360 µmol/L ở nữ; bệnh kiểm soát được bằng thuốc, chế độ ăn và hạn chế rượu bia.
Cẩm nang sức khoẻ
Nhồi máu cơ tim xảy ra khi dòng máu nuôi cơ tim bị tắc đột ngột, thường do mảng xơ vữa động mạch vành, khiến tế bào cơ tim thiếu oxy. Nếu cơn đau ngực kéo dài quá 5 phút, hãy gọi cấp cứu 115 ngay, vì nguy cơ tử vong cao nếu không được cấp cứu kịp thời.
Cẩm nang sức khoẻ
Buồn nôn không phải là một bệnh mà là triệu chứng của nhiều tình trạng, từ rối loạn tiêu hóa, say tàu xe, căng thẳng, ốm nghén đến tác dụng phụ của thuốc. Buồn nôn thường thoáng qua và có thể tự cải thiện khi nghỉ ngơi, điều chỉnh ăn uống; nếu kéo dài, nặng dần hoặc kèm dấu hiệu bất thường, bạn cần đi khám.
Cẩm nang sức khoẻ
Suy tim là tình trạng tim không còn bơm máu đủ đáp ứng nhu cầu của cơ thể, gây khó thở khi gắng sức hoặc khi nằm và mệt mỏi kéo dài. Đây là hội chứng mạn tính cần điều trị lâu dài; hãy gọi cấp cứu 115 ngay nếu đau ngực dữ dội, ngất xỉu hoặc đột ngột khó thở dữ dội kèm ho ra đờm trắng hoặc hồng có bọt.
Cẩm nang sức khoẻ
Viêm mũi là tình trạng niêm mạc mũi bị viêm, gây nghẹt mũi, chảy nước mũi, hắt hơi, thường do virus, dị ứng, ô nhiễm hoặc thay đổi thời tiết. Viêm mũi do virus thường tự khỏi sau 7–10 ngày; nếu triệu chứng kéo dài trên 10 ngày mà không cải thiện, hoặc nghẹt mũi nặng kèm đau nhức vùng mặt, bạn nên đi khám.
Cẩm nang sức khoẻ
Viêm khớp là tên gọi chung của hơn 100 bệnh gây viêm ở một hoặc nhiều khớp, thường gặp là thoái hóa khớp (dạng phổ biến nhất), viêm khớp dạng thấp và gút, với biểu hiện sưng, nóng, đỏ, đau. Hãy đi khám nếu đau, sưng khớp kéo dài trên 2 tuần hoặc cứng khớp buổi sáng trên 30 phút; khớp sưng đau dữ dội kèm sốt cần được khám ngay.
Cẩm nang sức khoẻ
Rối loạn nhịp tim là tình trạng hệ thống điện của tim hoạt động bất thường khiến tim đập quá nhanh (trên 100 lần/phút lúc nghỉ), quá chậm (dưới 60 lần/phút lúc nghỉ) hoặc không đều. Không phải cơn loạn nhịp nào cũng nguy hiểm tức thì, nhưng bạn cần đi khám khi triệu chứng xuất hiện thường xuyên, và gọi cấp cứu 115 ngay nếu hồi hộp, tim đập nhanh kèm đau ngực, khó thở dữ dội, ngất hoặc gần ngất.
Cẩm nang sức khoẻ
Sụp mí (ptosis) là tình trạng mí mắt trên sa thấp hơn bình thường, có thể che một phần hoặc toàn bộ đồng tử do cơ nâng mi yếu hoặc do tổn thương thần kinh. Sụp mí xuất hiện đột ngột, nhất là ở một bên hoặc kèm nhìn đôi, đau đầu dữ dội, cần được khám ngay vì có thể là dấu hiệu bệnh thần kinh.
Cẩm nang sức khoẻ
Rung nhĩ là rối loạn nhịp tim trên thất thường gặp nhất, khi hai tâm nhĩ co bóp hỗn loạn khiến tim đập nhanh và không đều. Máu ứ lại trong tâm nhĩ dễ tạo cục máu đông, làm nguy cơ đột quỵ cao gấp 5 lần nếu không điều trị dự phòng, vì vậy người bệnh cần được bác sĩ theo dõi và điều trị lâu dài.
Cẩm nang sức khoẻ
Khô mắt là tình trạng nước mắt tiết ra không đủ hoặc kém chất lượng, khiến bề mặt mắt thiếu ẩm, gây khô rát, cộm và nhìn mờ. Khô mắt do môi trường hoặc thói quen sinh hoạt có thể cải thiện rõ rệt khi điều chỉnh đúng cách, và nước mắt nhân tạo giúp làm dịu cảm giác khô rát; hãy đi khám nếu đau mắt nhiều, đỏ mắt kèm tiết dịch hoặc triệu chứng không giảm sau vài tuần.
Cẩm nang sức khoẻ
Trẻ sơ sinh khó ngủ thường do chu kỳ ngủ ngắn, chưa phân biệt ngày đêm, đói hoặc khó chịu, và phần lớn là sinh lý bình thường trong những tháng đầu. Trẻ 0–3 tháng cần ngủ khoảng 14–17 giờ mỗi ngày; theo khuyến cáo của AAP, hãy luôn đặt bé nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc trong mọi giấc ngủ.
Cẩm nang sức khoẻ
Suy giảm trí nhớ là tình trạng khả năng ghi nhớ, lưu trữ hoặc nhớ lại thông tin kém đi so với trước, có thể gặp ở cả người trẻ lẫn người cao tuổi. Đây không phải lúc nào cũng là sa sút trí tuệ: thiếu ngủ, stress, thiếu dinh dưỡng hay một số thuốc cũng có thể gây hay quên; hãy đi khám nếu trí nhớ giảm nhanh hoặc kèm thay đổi hành vi.
Cẩm nang sức khoẻ
Rung giật nhãn cầu là tình trạng hai mắt chuyển động lặp đi lặp lại, nhịp nhàng và không tự chủ theo chiều ngang, dọc hoặc xoay tròn, thường làm giảm khả năng nhìn rõ. Dạng sinh lý thường vô hại; nếu rung giật xuất hiện đột ngột ở người lớn hoặc kèm đau đầu dữ dội, bạn cần đi khám ngay.
Cẩm nang sức khoẻ
Ra mồ hôi khi ngủ dù trời lạnh có thể chỉ do chăn nệm, phòng ngủ giữ nhiệt hoặc căng thẳng, nhưng cũng có thể liên quan đến hạ đường huyết, rối loạn nội tiết, tiền mãn kinh, nhiễm trùng hay ngưng thở khi ngủ. Nếu tình trạng này kéo dài nhiều ngày liên tục, bạn nên đi khám để tìm nguyên nhân.
Cẩm nang sức khoẻ
Mỏi mắt là tình trạng mắt phải điều tiết liên tục trong thời gian dài mà không được nghỉ, thường do nhìn màn hình lâu, khô mắt, tật khúc xạ hoặc ánh sáng không phù hợp. Mỏi mắt không làm mất thị lực vĩnh viễn và thường hết khi cho mắt nghỉ, ví dụ theo quy tắc 20-20-20; hãy đi khám ngay nếu đau mắt dữ dội hoặc giảm thị lực đột ngột.
Cẩm nang sức khoẻ
Liệt Bell là tình trạng yếu hoặc liệt đột ngột các cơ mặt, đa số ở một bên, do dây thần kinh số VII bị viêm, sưng nề, thường tiến triển trong vài giờ đến vài ngày. Bệnh thường không đe dọa tính mạng, nhưng bạn không thể tự phân biệt với đột quỵ tại nhà: khi mặt méo, xệ đột ngột, hãy đến cơ sở y tế ngay hoặc gọi 115.
Cẩm nang sức khoẻ
Khó thở khi ngủ là cảm giác ngột ngạt, hụt hơi khi nằm hoặc đang ngủ, thường gặp trong ngưng thở khi ngủ, hen, COPD và suy tim. Hãy đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các dấu hiệu: khó thở dữ dội, đột ngột và không giảm khi ngồi dậy; đau thắt ngực kèm tím môi; hoặc khó thở kèm phù chân.
Cẩm nang sức khoẻ
Đột tử là tử vong đột ngột, không lường trước, thường trong vòng 1 giờ kể từ khi có triệu chứng, và phần lớn liên quan trực tiếp đến các vấn đề tim mạch, đặc biệt là rối loạn nhịp tim nguy hiểm khiến tim đột ngột ngừng đập. Khi thấy một người gục ngã, không phản ứng và không thở, hãy gọi cấp cứu 115 ngay và làm theo hướng dẫn của tổng đài viên.
Cẩm nang sức khoẻ
Đột quỵ não (tai biến mạch máu não) xảy ra khi dòng máu lên não bị tắc hoặc mạch máu não bị vỡ, khiến tế bào não chết chỉ trong vài phút. Khi thấy mất thăng bằng, nhìn mờ, méo miệng, yếu tay chân hoặc nói khó theo quy tắc BE-FAST, hãy gọi cấp cứu 115 ngay; không cạo gió, chích máu hay tự cho người bệnh uống thuốc.
Cẩm nang sức khoẻ
Bệnh mạch vành xảy ra khi các động mạch nuôi tim bị hẹp hoặc tắc, thường do mảng xơ vữa, khiến cơ tim không nhận đủ máu, nhất là khi gắng sức. Bệnh có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim, vì vậy cần được chẩn đoán sớm và điều trị bằng thay đổi lối sống, thuốc hoặc can thiệp mạch vành.
Cẩm nang sức khoẻ
Bệnh Basedow (Graves) là bệnh tự miễn khiến tuyến giáp hoạt động quá mức, cũng là nguyên nhân phổ biến nhất của cường giáp ở người trưởng thành. Dấu hiệu điển hình gồm hồi hộp, sụt cân, run tay, bướu cổ và lồi mắt; bệnh được điều trị bằng thuốc kháng giáp, i-ốt phóng xạ hoặc phẫu thuật theo chỉ định của bác sĩ.