Đau cột sống lưng: Nguyên nhân và giải pháp

Đau cột sống lưng là tình trạng khá phổ biến hiện nay, thường gặp ở dân văn phòng và người lao động nặng. Không chỉ là những cơn nhức mỏi nhất thời, đau cột sống lưng thường là "tín hiệu" cảnh báo sự quá tải của cột sống hoặc các bệnh lý tiềm ẩn ở đĩa đệm, đốt sống và dây thần kinh. Hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn về các nguyên nhân từ cột sống và cách xử lý qua bài viết sau đây.

Tóm tắt nhanh

• Đau cột sống lưng là cảm giác đau nhức tại một điểm hoặc một đoạn dọc trục xương sống, phổ biến nhất ở vùng thắt lưng, phát sinh khi đốt sống, đĩa đệm, khớp, dây chằng hoặc rễ thần kinh bị tổn thương hay quá tải.
• Nguyên nhân thường gặp từ cột sống gồm thoái hóa, thoát vị đĩa đệm, hẹp ống sống, trượt đốt sống, loãng xương gây gãy xẹp đốt sống; sai tư thế, mang vác nặng, béo phì và nệm không phù hợp khiến cột sống quá tải.
• Đau cấp tính kéo dài dưới 6 tuần và phần lớn thuyên giảm sau vài ngày đến vài tuần; đau mạn tính kéo dài trên 12 tuần, cần bác sĩ đánh giá và lên kế hoạch điều trị lâu dài.
• Gọi 115 nếu có dấu hiệu như bí tiểu, tiểu tiện không tự chủ, mất cảm giác vùng mông, yếu chân tăng dần; đi khám sớm khi có dấu hiệu như đau lan xuống chân kèm tê bì hoặc không cải thiện sau khoảng 1–2 tuần.

1. Đau cột sống lưng là gì?

Đau cột sống lưng là cảm giác khó chịu, đau nhức tại một điểm hoặc một đoạn dọc theo trục xương sống, phổ biến nhất ở vùng thắt lưng (đoạn từ đốt sống L1 đến L5). Cột sống giống như "trụ cột" của một bộ máy phức tạp, gồm đốt sống, đĩa đệm, khớp liên mấu, dây chằng và các rễ thần kinh; cơn đau phát sinh khi một trong các thành phần này bị tổn thương hoặc quá tải.

Khác với đau cơ đơn thuần ở hai bên lưng (như căng cơ lưng), đau cột sống thường khu trú ở đường giữa lưng, có thể kèm cứng lưng, đau lan xuống chân hoặc tê bì khi rễ thần kinh bị ảnh hưởng. Nếu bạn muốn tìm hiểu tổng quan về mọi nguyên nhân gây đau lưng, kể cả do nội tạng, hãy đọc bài đau lưng: nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị.

Theo thời gian kéo dài của triệu chứng, đau cột sống lưng được chia thành hai nhóm chính:

• Đau cột sống lưng cấp tính: Kéo dài dưới 6 tuần, thường khởi phát đột ngột sau chấn thương, khuân vác nặng hoặc sai tư thế. Phần lớn thuyên giảm sau vài ngày đến vài tuần nếu được nghỉ ngơi hợp lý và chăm sóc đúng cách.
• Đau cột sống lưng mạn tính: Kéo dài trên 12 tuần, có thể âm ỉ hoặc dữ dội và hay tái phát. Đau mạn tính cần được bác sĩ đánh giá để tìm tổn thương cấu trúc cột sống (nếu có) và xây dựng kế hoạch điều trị lâu dài.

Đau lưng cột sống bao gồm cơn đau cấp tính và đau mạn tính

2. Nguyên nhân gây đau cột sống lưng

Cơn đau cột sống lưng thường không đến từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả của tổn thương cấu trúc cột sống cộng hưởng với thói quen sinh hoạt khiến cột sống bị quá tải.

Nguyên nhân từ cấu trúc cột sống

Nhóm nguyên nhân này gồm những tổn thương thực thể bên trong cột sống. Theo Mayo Clinic1, các nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Thoái hóa cột sống: Quá trình lão hóa tự nhiên khiến đĩa đệm mất nước, mỏng đi, khớp liên mấu bị bào mòn và hình thành gai xương, gây đau âm ỉ dọc cột sống, cứng lưng buổi sáng.
• Thoát vị đĩa đệm: Nhân nhầy bên trong đĩa đệm thoát ra qua vết rách của vòng sợi, chèn ép rễ thần kinh, gây đau lưng lan xuống mông và chân, kèm tê bì.
• Hẹp ống sống: Ống sống là khoảng không gian bên trong cột sống chứa tủy sống và các rễ thần kinh. Khi bị thu hẹp do thoái hóa, dày dây chằng hoặc gai xương, ống sống chèn ép tủy sống (ở cổ, ngực) hoặc các rễ thần kinh (ở thắt lưng), gây đau lưng và đau, tê chân khi đi bộ hoặc đứng lâu.
• Trượt đốt sống: Một đốt sống trượt ra trước so với đốt sống bên dưới do thoái hóa hoặc khuyết eo đốt sống, gây mất vững cột sống và có thể chèn ép thần kinh.
• Loãng xương và gãy xẹp đốt sống: Loãng xương khiến đốt sống giòn, dễ xẹp hoặc nứt vỡ ngay cả khi gặp tác động nhẹ như té ngã, ho mạnh. Bản thân loãng xương thường không gây đau cho đến khi xảy ra gãy xẹp đốt sống.
• Viêm cột sống dính khớp: Bệnh lý viêm mạn tính, thường khởi phát ở người trẻ dưới 45 tuổi, gây đau và cứng lưng tăng về đêm, sáng sớm, đỡ hơn khi vận động. Tìm hiểu thêm về các dạng viêm khớp.
• Các bệnh lý khác: Cong vẹo cột sống, giãn dây chằng và, hiếm gặp hơn, nhiễm trùng cột sống (như lao cột sống, viêm đĩa đệm đốt sống), u cột sống hoặc ung thư di căn xương.

Thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống, loãng xương là những nguyên nhân thường gặp gây đau cột sống lưng

Yếu tố khiến cột sống bị quá tải

Nếu các bệnh lý cấu trúc thường gây đau cột sống lưng mạn tính, thì những thói quen sinh hoạt dưới đây thường khởi phát các cơn đau cấp tính và thúc đẩy cột sống thoái hóa sớm:

• Sai tư thế làm việc: Nguyên nhân khá phổ biến ở dân văn phòng phải ngồi hoặc đứng quá lâu. Thường xuyên ngồi khom lưng hay cúi người đột ngột làm tăng áp lực lên đĩa đệm và khớp đốt sống.
• Mang vác vật nặng không đúng cách: Cúi gập lưng hoặc vừa nâng vừa xoay người khiến vùng thắt lưng chịu áp lực rất lớn, có thể gây chấn thương cấp tính ngay khi nâng vật lên.
• Béo phì: Trọng lượng cơ thể quá lớn tạo sức ép liên tục lên đốt sống và đĩa đệm; về lâu dài làm tăng tốc độ thoái hóa và gây đau cột sống lưng mạn tính.
• Bề mặt nệm quá mềm hoặc quá cứng: Chúng ta dành khoảng 1/3 cuộc đời để ngủ. Nếu nệm quá mềm (gây võng lưng) hoặc quá cứng (gây tì đè), cột sống không được nâng đỡ ở đường cong sinh lý tự nhiên, các nhóm cơ lưng phải làm việc cả khi ngủ, dẫn đến đau nhức vào sáng hôm sau.

3. Khi nào đau cột sống lưng cần đi gặp bác sĩ?

Trong đa số trường hợp, đau cột sống lưng không đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đến ngay khoa cấp cứu gần nhất nếu có:

• Rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện (bí tiểu, tiểu hoặc đại tiện không tự chủ).
• Mất cảm giác vùng mông, đùi trong hoặc tầng sinh môn.
• Yếu rõ rệt hoặc yếu tăng dần ở một hoặc hai chân.
• Đau sau chấn thương mạnh như tai nạn, ngã cao, hoặc sau té ngã nhẹ ở người loãng xương.
• Đau lưng dữ dội kèm sốt cao, rét run.

Những triệu chứng này có thể liên quan đến hội chứng chùm đuôi ngựa, chèn ép rễ thần kinh nặng, gãy đốt sống hoặc nhiễm trùng cột sống, nếu không xử trí kịp thời có thể để lại tổn thương vĩnh viễn.

Bạn nên đi khám sớm nếu đau dữ dội, tiến triển nhanh hoặc không giảm khi nghỉ ngơi, đau tăng về đêm hoặc đau lan xuống chân kèm tê bì. Bạn cũng nên đi khám sớm nếu sụt cân không rõ nguyên nhân, có tiền sử ung thư, lần đầu đau lưng khi đã trên 50 tuổi, hoặc đau không cải thiện sau khoảng 1–2 tuần tự chăm sóc. Mayo Clinic cũng có hướng dẫn chi tiết về thời điểm nên đi khám khi đau lưng2.

Bạn cần đi gặp bác sĩ khi gặp những “tín hiệu cảnh báo” nguy hiểm

4. Phương pháp điều trị đau cột sống lưng hiệu quả

Điều trị đau cột sống lưng hiệu quả không chỉ dừng lại ở việc giảm triệu chứng, mà cần hướng tới phục hồi chức năng, giảm áp lực lên cấu trúc cột sống và ngăn nguy cơ tái phát. Một số phương pháp điều trị được áp dụng cho bệnh lý đau cột sống lưng:

Can thiệp y tế

Trong giai đoạn đau cấp hoặc đau nhiều, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau thông thường hoặc thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs). Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giãn cơ hoặc các phương pháp can thiệp như tiêm corticoid ngoài màng cứng khi có đau rễ thần kinh nặng.

Việc sử dụng thuốc cần tuân theo chỉ định của bác sĩ; hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ về liều dùng, không tự ý mua và dùng quá liều để tránh tác dụng phụ, nhất là với người có bệnh dạ dày, thận, tim mạch.

Vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu được xem là giải pháp nền tảng trong điều trị đau cột sống lưng mạn tính. Vật lý trị liệu giúp giãn cơ vùng lưng, hông và đùi sau; tăng sức mạnh nhóm cơ lõi, giúp ổn định cột sống và cải thiện khả năng kiểm soát tư thế và biên độ vận động.

Khi người bệnh duy trì tập luyện đúng cách, vật lý trị liệu có thể giảm đau và cải thiện chức năng vận động tốt hơn so với nghỉ ngơi thụ động kéo dài.

Vật lý trị liệu giúp giảm đau và cải thiện vận động cho người đau cột sống lưng

Điều trị ngoại khoa (phẫu thuật)

Phẫu thuật được cân nhắc khi các phương pháp bảo tồn như dùng thuốc, vật lý trị liệu không hiệu quả sau nhiều tuần, hoặc khi có biến chứng thần kinh như yếu liệt tiến triển, hội chứng chùm đuôi ngựa (cần mổ cấp cứu), mất vững cột sống.

Với cột sống thắt lưng, các kỹ thuật thường dùng gồm vi phẫu hoặc nội soi lấy nhân đệm thoát vị, phẫu thuật giải ép ống sống (cắt cung sau) khi hẹp ống sống, và cố định, hàn xương cột sống khi trượt đốt sống hoặc mất vững. Thay đĩa đệm nhân tạo chỉ phù hợp với một số trường hợp chọn lọc. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp dựa trên tổn thương cụ thể và thể trạng của từng người.

5. Cách phòng ngừa đau cột sống lưng tái phát

Việc phòng ngừa đau cột sống lưng không đòi hỏi thay đổi đột ngột, mà đến từ những điều chỉnh nhỏ, đều đặn trong sinh hoạt hằng ngày:

• Không gian làm việc công thái học: Ghế, bàn và không gian làm việc công thái học sẽ giúp cột sống duy trì tư thế tự nhiên trong suốt thời gian ngồi làm việc. Khi ghế có điểm tựa cho vùng thắt lưng, bàn và màn hình được bố trí hợp lý, áp lực lên cột sống được giảm đáng kể, hạn chế tình trạng căng mỏi và đau lưng kéo dài.
• Môi trường ngủ phù hợp: Yếu tố thường bị bỏ qua nhưng ảnh hưởng lớn đến cột sống. Nệm có độ cứng trung bình, nâng đỡ tốt giúp giữ cột sống ở tư thế trung tính, cơ lưng được thư giãn sau một ngày vận động. Bạn có thể tham khảo thêm cách chọn nệm ngủ phù hợp. Nếu cần bề mặt ngủ tự thích ứng theo tư thế, bạn có thể tìm hiểu Nệm AI HEKA.
• Tư thế ngủ đúng: Nằm nghiêng với gối kẹp giữa hai đầu gối hoặc nằm ngửa với gối kê dưới khoeo chân giúp giữ đường cong sinh lý của cột sống suốt đêm, giảm áp lực lên đĩa đệm và khớp đốt sống, đặc biệt quan trọng với người từng bị đau lưng kéo dài.
• Mang vác đúng cách: Mang vác đúng cách là một kỹ năng cần thiết trong sinh hoạt hằng ngày. Việc ưu tiên dùng lực của đôi chân, giữ lưng thẳng và tránh xoay vặn khi nâng vật nặng giúp hạn chế tổn thương cột sống và phòng ngừa các đợt đau cột sống lưng cấp tính.

Tư thế mang vác vật nặng đúng cách

• Kiểm soát cân nặng: Giữ cân nặng hợp lý giúp giảm tải áp lực liên tục lên các đốt sống thắt lưng, góp phần làm chậm thoái hóa và giảm nguy cơ tái phát đau cột sống lưng.
• Dinh dưỡng cho xương: Bổ sung đủ canxi và vitamin D qua chế độ ăn giúp duy trì độ chắc khỏe của xương; chỉ dùng viên bổ sung khi được bác sĩ tư vấn.
• Vận động đều đặn: Các bài tập tăng cường nhóm cơ lưng – bụng giúp cột sống được nâng đỡ tốt hơn trong mọi hoạt động thường ngày. Khi hệ cơ đủ mạnh và linh hoạt, cột sống sẽ chịu ít áp lực hơn.

Theo Mayo Clinic1, tập luyện đều đặn, tăng sức mạnh và độ dẻo dai của cơ, duy trì cân nặng hợp lý, không hút thuốc và vận động đúng tư thế là những cách quan trọng giúp phòng ngừa đau lưng.

6. Câu hỏi thường gặp về đau cột sống lưng

Đau cột sống lưng khác đau cơ lưng thế nào?

Đau cột sống thường khu trú ở đường giữa lưng, có thể kèm cứng lưng, đau lan xuống chân hoặc tê bì khi rễ thần kinh bị ảnh hưởng, khác với đau cơ đơn thuần ở hai bên lưng như căng cơ lưng.

Đau cột sống lưng khi nào cần phẫu thuật?

Phẫu thuật được cân nhắc khi dùng thuốc, vật lý trị liệu không hiệu quả sau nhiều tuần, hoặc khi có biến chứng thần kinh như yếu liệt tiến triển, hội chứng chùm đuôi ngựa cần mổ cấp cứu, mất vững cột sống.

Bị đau cột sống lưng nên nằm nệm gì, ngủ tư thế nào?

Nên chọn nệm có độ cứng trung bình, nâng đỡ tốt để giữ cột sống ở tư thế trung tính; nằm nghiêng với gối kẹp giữa hai đầu gối hoặc nằm ngửa với gối kê dưới khoeo chân giúp giữ đường cong sinh lý của cột sống suốt đêm.

Kết luận

Đau cột sống lưng phổ biến và có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, nhưng phần lớn cải thiện nhờ điều trị bảo tồn và điều chỉnh thói quen sinh hoạt. Hãy đi khám khi cơn đau kéo dài hoặc có dấu hiệu cảnh báo để được chẩn đoán đúng nguyên nhân và có phác đồ điều trị phù hợp.

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo