Các vị trí đau lưng do thận: Nguyên nhân và giải pháp

Nhiều người thường chủ quan khi xuất hiện các cơn đau vùng thắt lưng, cho rằng đó chỉ là hệ quả của việc vận động sai tư thế hoặc làm việc quá sức. Tuy nhiên, đau lưng đôi khi là "tín hiệu cầu cứu" từ hệ tiết niệu, đặc biệt là thận. Xác định đúng vị trí đau lưng do thận và phân biệt nó với các bệnh lý cơ xương khớp thông thường giúp phát hiện sớm những bệnh như sỏi thận, nhiễm trùng thận, từ đó ngăn chặn các biến chứng nguy hiểm như tổn thương thận hay nhiễm khuẩn huyết.

Tóm tắt nhanh

• Vị trí đau lưng do thận điển hình là vùng hông lưng, ngay dưới xương sườn số 12, ở góc sườn – cột sống; cơn đau thường nằm sâu, hay gặp một bên và có thể lan ra bụng, bẹn hoặc mặt trong đùi.
• Sỏi thận, sỏi niệu quản là nguyên nhân thường gặp nhất; ngoài ra còn có nhiễm trùng thận, ứ nước thận, thận đa nang, trong khi bệnh thận mạn thường tiến triển âm thầm và ít khi gây đau lưng.
• Khác với đau cơ xương khớp, đau do thận ít thay đổi khi cử động hay ấn vào cơ lưng và thường đi kèm rối loạn tiểu tiện như tiểu buốt, tiểu ra máu, hoặc sốt, rét run, buồn nôn.
• Gọi 115 nếu có dấu hiệu như đau hông lưng kèm sốt cao, rét run, đau quặn dữ dội không giảm, tiểu rất ít hoặc không tiểu được; nên đi khám sớm khi có dấu hiệu như đau âm ỉ kéo dài, tiểu buốt, phù chân.

1. Vị trí đau lưng do thận ở đâu? Vì sao bệnh thận gây đau lưng?

Để hiểu tại sao các vấn đề về thận lại gây ra cảm giác đau ở vùng lưng, chúng ta cần xem xét về mặt giải phẫu học.

Thận là hai cơ quan hình hạt đậu, nằm sau phúc mạc, sát thành sau của ổ bụng, ở hai bên cột sống, trong khoảng từ đốt sống ngực T12 đến đốt sống thắt lưng L3; thận phải thường nằm thấp hơn thận trái một chút. Khi thận bị viêm, sưng căng do ứ nước tiểu, hoặc khi sỏi gây tắc nghẽn đường tiểu, bao thận và niệu quản bị căng giãn, kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác. Tín hiệu đau được cảm nhận ở phía sau lưng, dù nguồn gốc nằm ở thận.

Thận nằm hai bên cột sống, từ đốt sống T12 đến L3, ngay dưới xương sườn số 12

Vì vậy, vị trí đau lưng do thận điển hình là vùng hông lưng (mạn sườn sau), ngay dưới xương sườn số 12, ở góc tạo bởi xương sườn cuối và cột sống (góc sườn – cột sống). Cơn đau thường nằm sâu bên trong, hay gặp ở một bên, và có thể lan ra trước bụng, xuống bụng dưới, bẹn, mặt trong đùi hoặc bộ phận sinh dục, nhất là khi sỏi di chuyển xuống niệu quản.

Suy thận có gây đau lưng không?

Nhiều người lo lắng đau lưng là dấu hiệu suy thận. Thực tế, bệnh thận mạn (suy thận mạn) thường tiến triển âm thầm và ít khi gây đau lưng. Theo Mayo Clinic1, các dấu hiệu của bệnh thận mạn thường không đặc hiệu và có thể chỉ xuất hiện khi bệnh đã tiến triển, như mệt mỏi, buồn nôn, chán ăn, phù chân hoặc mí mắt, thay đổi lượng nước tiểu, ngứa da, tăng huyết áp.

Ngược lại, đau lưng do thận thường gặp trong các bệnh gây viêm hoặc căng giãn thận như:

• Sỏi thận, sỏi niệu quản: Nguyên nhân thường gặp nhất, gây cơn đau quặn dữ dội từng cơn.
• Nhiễm trùng thận (viêm thận – bể thận): Đau hông lưng kèm sốt, rét run, tiểu buốt.
• Ứ nước thận: Do sỏi, hẹp niệu quản, khối u hoặc phì đại tuyến tiền liệt làm nước tiểu bị ứ lại, gây đau tức nặng vùng hông lưng.
• Thận đa nang: Các nang lớn gây đau âm ỉ vùng hông lưng, thường ở cả hai bên.
• Các nguyên nhân ít gặp hơn: Chấn thương thận, u thận, tắc mạch máu thận.

2. Phân biệt đau lưng do thận và đau lưng do cơ xương khớp

Việc nhầm lẫn giữa hai loại đau này rất phổ biến. Tuy nhiên, nếu quan sát kỹ tính chất và các triệu chứng đi kèm, bạn có thể nhận thấy những khác biệt quan trọng.

Đau lưng do thận

Cơn đau lưng do thận mang tính chất "nội tạng", thường đi kèm các rối loạn của hệ tiết niệu:

• Tính chất cơn đau: Sỏi thận gây đau quặn từng cơn dữ dội, người bệnh bồn chồn, khó tìm được tư thế dễ chịu; nhiễm trùng thận gây đau âm ỉ liên tục. Cơn đau ít thay đổi khi cử động, xoay người hay ấn vào cơ lưng.
• Triệu chứng tại hệ tiết niệu: Đây là dấu hiệu nhận diện quan trọng nhất. Người bệnh có thể gặp tiểu rắt, tiểu buốt, tiểu ra máu, nước tiểu đục, có mùi hôi hoặc đậm màu, đi tiểu nhiều lần cả ngày lẫn đêm.
• Triệu chứng toàn thân: Sốt, rét run, buồn nôn, nôn thường gặp khi nhiễm trùng thận hoặc sỏi gây tắc nghẽn. Ở bệnh thận mạn giai đoạn muộn, người bệnh có thể mệt mỏi, chán ăn, phù, ngứa da do chất thải tích tụ trong máu.

Vị trí đau lưng do thận thường ở vùng hông lưng dưới xương sườn, có thể lan ra hai bên hông, bụng dưới, bẹn và mặt trong đùi. Cường độ đau thay đổi tùy nguyên nhân và thể trạng của mỗi người.

Đau lưng do cơ xương khớp

Khác với thận, đau lưng cơ học liên quan trực tiếp đến cấu trúc cột sống và hệ thống cơ, thường tăng khi cử động, ấn vào điểm đau và giảm khi nghỉ ngơi, không kèm triệu chứng tiểu tiện hay sốt. Đặc điểm cụ thể khác nhau theo từng bệnh:

• Thoái hóa cột sống: Cơn đau tăng khi vận động hay làm việc nặng và giảm rõ khi nằm nghỉ, thường kèm cứng lưng vào buổi sáng sau khi ngủ dậy.
• Thoát vị đĩa đệm: Cơn đau thường khởi phát ở cột sống thắt lưng rồi lan dọc xuống mông và chân (đau thần kinh tọa), kèm tê bì, châm chích ở chân.
• Căng cơ, co thắt cơ: Xuất hiện sau khi vận động quá mức, mang vác nặng hoặc sai tư thế, cảm giác mỏi và căng cứng các khối cơ cạnh cột sống.

Mặc dù có những đặc điểm riêng, ranh giới giữa hai loại đau đôi khi không rõ ràng. Để phân biệt chính xác và tránh tự điều trị sai cách, bạn nên đi khám tại cơ sở y tế.

Đau lưng do thận và đau lưng do cơ xương khớp có nhiều điểm khác nhau

3. Khi nào đau lưng do thận cần đi cấp cứu?

Gọi cấp cứu 115 hoặc đến ngay khoa cấp cứu gần nhất nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Đau hông lưng kèm sốt cao, rét run: nhiễm trùng thận có thể tiến triển thành nhiễm khuẩn huyết nếu chậm điều trị.
• Cơn đau quặn dữ dội không giảm, nôn nhiều đến mức không uống được nước.
• Tiểu rất ít hoặc không tiểu được, tiểu ra nhiều máu hoặc máu cục.
• Đau hông lưng kèm sốt ở người chỉ có một thận, phụ nữ mang thai, người mắc đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch.
• Đau lưng hoặc bụng dữ dội, đột ngột như xé, kèm choáng váng ở người lớn tuổi, hút thuốc hoặc tăng huyết áp: cần loại trừ phình động mạch chủ bụng, tình trạng có thể bị nhầm với cơn đau quặn thận.

Nên đi khám sớm nếu đau âm ỉ vùng hông lưng kéo dài, tiểu buốt, tiểu ra máu, phù chân hoặc mí mắt, hoặc mới phát hiện tăng huyết áp.

4. Chẩn đoán đau lưng do thận như thế nào?

Khi bạn đến khám vì đau vùng thắt lưng, bác sĩ sẽ hỏi bệnh, khám bụng, gõ nhẹ vùng hông lưng, sau đó phối hợp các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh để xác định đau do thận hay do nguyên nhân khác.

Xét nghiệm nước tiểu và máu

Theo Mayo Clinic1, xét nghiệm máu và nước tiểu giúp bác sĩ đánh giá chức năng lọc và các dấu hiệu tổn thương thận:

• Xét nghiệm nước tiểu: Hồng cầu trong nước tiểu gợi ý sỏi hoặc tổn thương đường tiểu; bạch cầu, nitrit gợi ý nhiễm trùng, khi đó bác sĩ có thể chỉ định cấy nước tiểu. Ở người khỏe mạnh, protein gần như không có trong nước tiểu; sự xuất hiện của albumin hoặc protein là dấu hiệu sớm cho thấy màng lọc cầu thận đã bị tổn thương.
• Xét nghiệm máu: Creatinine là sản phẩm đào thải của quá trình chuyển hóa cơ; chỉ số này tăng cao cho thấy khả năng lọc của thận suy giảm. Ure máu (BUN) giúp đánh giá chức năng thận và tình trạng mất nước. Từ creatinine, bác sĩ tính mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) để phân giai đoạn bệnh thận mạn. Công thức máu, CRP được chỉ định khi nghi ngờ nhiễm trùng.

Xét nghiệm máu và nước tiểu giúp bác sĩ đánh giá cơn đau lưng có liên quan đến thận hay không

Chẩn đoán hình ảnh và thăm dò chức năng

• Siêu âm thận – tiết niệu: Thường là bước đầu tiên, giúp phát hiện sỏi, ứ nước thận, nang thận. Siêu âm không dùng tia X nên an toàn cho phụ nữ mang thai.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT) không tiêm thuốc cản quang: Phát hiện sỏi thận chính xác, xác định kích thước, vị trí sỏi và các bất thường trong cấu trúc thận.
• Chụp X-quang cột sống và cộng hưởng từ (MRI): Được chỉ định khi nghi ngờ nguyên nhân từ cột sống như thoái hóa, xẹp đốt sống, thoát vị đĩa đệm hoặc khối u chèn ép.
• Đo điện cơ (EMG): Ghi lại hoạt động điện của cơ và đánh giá chức năng thần kinh, hữu ích khi nghi ngờ đau do chèn ép rễ thần kinh thay vì do thận.

5. Giải pháp điều trị cho đau lưng do thận

Điều trị đau lưng do thận không chỉ là làm hết cảm giác đau mà phải giải quyết nguyên nhân gốc và bảo vệ chức năng thận. Tùy kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp sau.

Điều trị triệu chứng

Mục tiêu là kiểm soát cơn đau, giúp người bệnh dễ chịu hơn trong khi điều trị bệnh gốc:

• Thuốc giảm đau: Với cơn đau quặn thận, bác sĩ có thể dùng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) hoặc thuốc giảm đau mạnh hơn như nhóm opioid; nhóm opioid chỉ dùng theo kê đơn và dưới sự theo dõi của nhân viên y tế. Người có bệnh thận mạn không nên tự dùng NSAIDs như ibuprofen, naproxen vì các thuốc này có thể làm chức năng thận suy giảm thêm. Theo Quỹ Thận Quốc gia Hoa Kỳ2, người bệnh thận cần trao đổi với bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc giảm đau nào. Paracetamol ở liều khuyến cáo thường được ưu tiên hơn nhóm NSAIDs, nhưng vẫn cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ về liều dùng.
• Biện pháp không dùng thuốc: Chườm ấm, vật lý trị liệu, thư giãn có thể hỗ trợ giảm đau, nhất là với đau kéo dài, và giúp giảm phụ thuộc vào thuốc giảm đau. Tuy nhiên, các biện pháp này không thể thay cho việc điều trị sỏi hay nhiễm trùng thận.

Thuốc giảm đau chỉ giúp kiểm soát triệu chứng, cần kết hợp điều trị nguyên nhân

Điều trị nguyên nhân

Để cơn đau không tái phát và ngăn ngừa biến chứng, việc điều trị phải tập trung vào bệnh lý gây ra đau:

• Sỏi thận, sỏi niệu quản: Sỏi nhỏ có thể tự đào thải khi uống đủ nước, đôi khi kết hợp thuốc giãn cơ trơn niệu quản (như tamsulosin) theo chỉ định của bác sĩ. Sỏi lớn hoặc gây tắc nghẽn cần can thiệp bằng tán sỏi ngoài cơ thể, nội soi tán sỏi hoặc lấy sỏi qua da.
• Nhiễm trùng thận: Cần dùng kháng sinh theo đúng chỉ định và đủ liệu trình. Trường hợp nặng (sốt cao, nôn nhiều, phụ nữ mang thai) thường phải nhập viện để truyền kháng sinh. Điều trị sớm giúp ngăn ngừa tổn thương thận vĩnh viễn.
• Ứ nước thận: Bác sĩ sẽ xử trí nguyên nhân gây tắc nghẽn như sỏi, hẹp niệu quản hoặc phì đại tuyến tiền liệt.
• Bệnh thận mạn do đái tháo đường, tăng huyết áp, viêm cầu thận: Đây là những nguyên nhân hàng đầu gây suy thận. Người bệnh cần kiểm soát đường huyết, huyết áp theo phác đồ và tái khám định kỳ; tổn thương thận là một trong những biến chứng của bệnh tiểu đường cần được tầm soát sớm.
• Điều chỉnh thói quen sinh hoạt: Không hút thuốc lá (thuốc lá làm bệnh thận mạn tiến triển nhanh hơn và là yếu tố nguy cơ của ung thư thận). Hạn chế rượu bia, ăn giảm muối, uống đủ nước để phòng sỏi và không tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài hoặc thuốc không rõ nguồn gốc. Người mắc bệnh gút cần kiểm soát acid uric vì có nguy cơ sỏi thận cao hơn.

6. Câu hỏi thường gặp về đau lưng do thận

Đau lưng có phải dấu hiệu suy thận không?

Ít khi. Bệnh thận mạn thường tiến triển âm thầm, dấu hiệu không đặc hiệu như mệt mỏi, buồn nôn, phù chân hoặc mí mắt, thay đổi lượng nước tiểu; đau lưng do thận thường gặp hơn trong sỏi thận, nhiễm trùng thận hay ứ nước thận.

Đau lưng do thận thì làm xét nghiệm gì?

Thường là xét nghiệm nước tiểu và máu để đánh giá chức năng thận và dấu hiệu nhiễm trùng, kết hợp siêu âm thận – tiết niệu như bước đầu tiên để phát hiện sỏi, ứ nước thận; CT không cản quang được dùng để phát hiện sỏi chính xác.

Đau lưng do thận có uống thuốc giảm đau được không?

Không nên tự ý. Người có bệnh thận mạn không nên tự dùng NSAIDs như ibuprofen, naproxen vì có thể làm chức năng thận suy giảm thêm; paracetamol ở liều khuyến cáo thường được ưu tiên hơn nhưng vẫn cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.

Kết luận

Đau lưng do thận thường nằm sâu ở vùng hông lưng dưới xương sườn và hay kèm triệu chứng tiểu tiện hoặc sốt, khác với đau cơ xương khớp. Nhận diện đúng vị trí và dấu hiệu đi kèm giúp bạn đi khám kịp thời; bạn có thể đọc thêm về đau thắt lưng bên phải và đau lưng bên trái để phân biệt các nguyên nhân khác.

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo