Đau lưng giữa: Nguyên nhân và cách điều trị

Đau lưng giữa là tình trạng đau nhức xảy ra tại vùng cột sống ngực, chủ yếu từ dưới bả vai đến hết khung sườn, gây ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động và chất lượng giấc ngủ. Các cơn đau tại khu vực này thường liên quan đến sai tư thế hoặc bệnh lý cột sống, nhưng đôi khi cũng xuất phát từ tim, phổi hay các cơ quan trong ổ bụng. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng phân tích chi tiết về nguyên nhân và những phương pháp xử lý đau lưng giữa.

Tóm tắt nhanh

• Đau lưng giữa là cơn đau ở vùng cột sống ngực, chủ yếu từ dưới bả vai đến hết khung sườn, thường liên quan đến sai tư thế hoặc bệnh lý cột sống, đôi khi xuất phát từ tim, phổi hay cơ quan trong ổ bụng.
• Các bệnh cột sống như thoái hóa, thoát vị đĩa đệm, lún xẹp đốt sống do loãng xương có thể gây đau lưng giữa; viêm tụy, loét dạ dày tá tràng, bệnh túi mật hay sỏi thận cũng có thể gây đau lan ra lưng giữa.
• Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ đau; với đau do cơ xương khớp, nguyên tắc chung là ưu tiên các phương pháp ít xâm lấn, còn phẫu thuật được bác sĩ chỉ định trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.
• Gọi cấp cứu 115 hoặc đến ngay khoa cấp cứu nếu đau lưng giữa đi kèm các dấu hiệu như đau ngực, khó thở, tê yếu chân đột ngột hoặc tăng dần, mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện, đau sau chấn thương mạnh.

1. Đau lưng giữa là gì?

Đau lưng giữa là cơn đau xuất hiện tại vùng cột sống ngực, chủ yếu ở phần từ dưới bả vai đến hết khung sườn. Cột sống ngực gồm 12 đốt sống, từ T1 (ngay dưới chân cổ) đến T12 (ngang xương sườn cuối); nhiều tài liệu y khoa gộp chung đau lưng trên và đau lưng giữa là đau cột sống ngực.

Vùng lưng giữa ít vận động và kém linh hoạt hơn vùng cổ hay thắt lưng, do các đốt sống ngực kết nối trực tiếp với xương sườn, tạo thành một chiếc "lồng" vững chãi bảo vệ tim và phổi. Vì vùng này vốn ổn định, đau lưng giữa kéo dài hoặc dữ dội có thể phản ánh tình trạng quá tải cơ học, đôi khi là bệnh lý nghiêm trọng hơn, nên cần được theo dõi kỹ.

Đau lưng giữa là những cơn đau xuất hiện tại vùng cột sống ngực, ở vị trí từ T1 đến T12

2. Tổng hợp các nhóm nguyên nhân gây đau lưng giữa

Thoái hóa cột sống ngực

Thoái hóa cột sống ngực là quá trình lão hóa tự nhiên khi đĩa đệm và sụn khớp bị bào mòn theo thời gian. Khi đĩa đệm giữa các đốt sống ngực mỏng đi, các gai xương có thể hình thành, gây viêm và đau nhức âm ỉ ở vùng lưng giữa.

Tình trạng này thường khiến người bệnh cảm thấy cứng lưng, đặc biệt là sau khi duy trì một tư thế quá lâu. Theo Cleveland Clinic1, cột sống ngực gắn liền với khung xương sườn, vì vậy các vấn đề ở vùng này có thể ảnh hưởng đến cử động của lồng ngực và nhịp thở.

Thoát vị đĩa đệm vùng cột sống ngực

Thoát vị đĩa đệm xảy ra khi nhân nhầy bên trong đĩa đệm thoát ra ngoài qua vết rách ở bao xơ, gây chèn ép vào các rễ thần kinh xung quanh. Ở vùng lưng giữa, mặc dù đĩa đệm khá ổn định nhờ sự hỗ trợ của khung sườn, nhưng một khi xảy ra thoát vị, cơn đau thường rất dữ dội và có thể lan tỏa theo vòng cung của xương sườn.

Người bệnh không chỉ cảm thấy đau nhức tại một điểm mà còn có cảm giác đau thắt hoặc đau lan ra phía trước ngực, dễ nhầm với bệnh tim mạch. Ngược lại, đau ngực do tim cũng có thể bị nhầm là đau cột sống, vì vậy cần được bác sĩ thăm khám, làm điện tim và chẩn đoán hình ảnh để phân biệt.

Thoái hóa cột sống và thoát vị đĩa đệm là nguyên nhân gây đau lưng giữa phổ biến

Viêm cột sống dính khớp

Viêm cột sống dính khớp là một dạng bệnh lý viêm hệ thống mạn tính, đặc trưng bởi sự đau nhức và tình trạng cứng khớp khởi phát từ vùng lưng dưới rồi lan dần lên lưng giữa và cổ. Điểm khác biệt lớn nhất của nguyên nhân này là các cơn đau thường trở nên tồi tệ hơn vào ban đêm hoặc sáng sớm khi vừa thức dậy, và có xu hướng cải thiện sau khi người bệnh vận động.

Theo tài liệu từ Mayo Clinic2, nếu không được can thiệp sớm, quá trình viêm kéo dài có thể dẫn đến tình trạng các đốt sống tự dính liền lại với nhau, làm mất đi độ cong sinh lý tự nhiên và gây gù lưng vĩnh viễn.

Đau dây thần kinh liên sườn và zona thần kinh

Các rễ thần kinh đi ra từ cột sống ngực chạy vòng theo xương sườn (dây thần kinh liên sườn). Khi bị kích thích bởi thoái hóa, thoát vị đĩa đệm, chấn thương hoặc viêm, người bệnh có cảm giác đau nhói, rát hoặc như điện giật theo một dải từ lưng vòng ra ngực, thường ở một bên, tăng khi hít sâu, ho hoặc xoay người.

Zona thần kinh (bệnh giời leo) cũng là nguyên nhân hay gặp: cơn đau rát theo một dải ở một bên lưng giữa và ngực có thể xuất hiện vài ngày trước khi nổi các mụn nước. Người bệnh nên đi khám sớm để được dùng thuốc kháng virus kịp thời.

Lưu ý, đau thần kinh tọa không gây đau lưng giữa. Dây thần kinh tọa được hình thành từ các rễ thần kinh ở cột sống thắt lưng và xương cùng, nên đau thần kinh tọa lan từ vùng thắt lưng xuống mông và chân, chứ không lan lên lưng giữa.

Đau thần kinh tọa xuất phát từ cột sống thắt lưng và lan xuống mông, chân, khác với đau lưng giữa

Loãng xương gây lún xẹp đốt sống

Loãng xương là "căn bệnh thầm lặng" khiến mật độ xương giảm dần mà không có triệu chứng, làm các đốt sống ngực trở nên giòn và dễ vỡ. Ngay cả những tác động nhẹ như hắt hơi mạnh hoặc cúi người cũng có thể gây lún xẹp đốt sống, dẫn đến cơn đau lưng giữa đột ngột và dữ dội.

Đây là nguyên nhân phổ biến gây gù lưng ở người cao tuổi. Khi một đốt sống bị xẹp, cấu trúc chịu lực của vùng lưng giữa thay đổi, gây đau kéo dài và có thể hạn chế khả năng giãn nở của lồng ngực khi thở.

Cong vẹo cột sống

Cong vẹo cột sống là tình trạng cột sống bị lệch sang một bên theo hình chữ S hoặc chữ C, gây mất cân bằng áp lực lên các cơ và dây chằng vùng lưng giữa. Sự lệch trục khiến một bên cơ phải làm việc quá sức để giữ thăng bằng, dẫn đến căng mỏi và đau kéo dài.

Tình trạng này thường bắt đầu từ tuổi dậy thì; nếu không được theo dõi và điều chỉnh, triệu chứng có thể rõ hơn khi trưởng thành. Vẹo nặng không chỉ ảnh hưởng đến vóc dáng mà còn có thể ảnh hưởng đến chức năng tim phổi.

Nguyên nhân do chấn thương và vận động

Bên cạnh các yếu tố bệnh lý, phần lớn các trường hợp đau lưng giữa xuất phát từ những tác động vật lý và thói quen sinh hoạt hằng ngày:

• Sai tư thế lao động và làm việc: Ngồi máy tính quá lâu, thường xuyên gù lưng hoặc cúi đầu xem điện thoại tạo áp lực lớn lên các đốt sống ngực. Tư thế "đổ người về phía trước" khiến các cơ vùng lưng giữa bị kéo căng liên tục, lâu dần gây mất cân bằng cơ vùng vai – ngực và làm cột sống chịu tải kém hơn.
• Ngã hoặc chấn thương đột ngột: Các tai nạn giao thông, té ngã từ trên cao hoặc va đập mạnh trong quá trình chơi thể thao có thể gây tổn thương trực tiếp đến cấu trúc vùng lưng giữa. Những tác động này không chỉ gây đau ở phần mềm mà còn có nguy cơ làm nứt đốt sống hoặc gãy xương sườn, đòi hỏi phải được can thiệp y tế kịp thời để tránh các di chứng mãn tính.
• Căng cơ, bong gân: Tình trạng này thường xảy ra khi bạn vận động quá mức hoặc xoay người đột ngột, đặc biệt là khi mang vác vật nặng sai kỹ thuật. Khi các sợi cơ hoặc dây chằng quanh cột sống ngực bị kéo giãn quá mức hoặc rách nhỏ, phản ứng viêm tại chỗ khiến người bệnh đau nhói mỗi khi hít thở sâu, ho hoặc vặn mình.

Các chấn thương do vận động cũng có thể là nguyên nhân gây đau lưng giữa

Nguyên nhân khác

Ngoài các vấn đề về cột sống và chấn thương trực tiếp, đau lưng giữa còn có thể là hệ quả của bệnh lý nội tạng hoặc các yếu tố lối sống:

• Bệnh lý nội tạng: Viêm tụy, loét dạ dày tá tràng, bệnh túi mật hay sỏi thận có thể gây đau lan ra lưng giữa. Đặc biệt, nhồi máu cơ tim và tách động mạch chủ đôi khi biểu hiện bằng đau giữa lưng, là các tình trạng cấp cứu.
• Béo phì: Trọng lượng dư thừa, đặc biệt là mỡ bụng, kéo trọng tâm cơ thể về phía trước, buộc cơ lưng phải gồng liên tục để giữ thăng bằng. Theo thời gian, sự quá tải này gây đau mỏi và góp phần thúc đẩy thoái hóa cột sống.
• Chất lượng giấc ngủ và bề mặt nệm: Đây là yếu tố quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ. Nệm quá mềm khiến cột sống bị võng, còn nệm quá cứng gây áp lực lên các điểm tì đè; cả hai đều khiến cột sống ngực không được nâng đỡ ở tư thế trung tính, cơ lưng không được thả lỏng suốt đêm và dễ căng cứng, đau nhức khi thức dậy.

3. Dấu hiệu đau lưng giữa cần đi khám bác sĩ ngay

Đa số các trường hợp đau lưng giữa là do căng cơ hoặc sai tư thế và có thể tự thuyên giảm. Tuy nhiên, vùng cột sống ngực nằm rất gần các cơ quan nội tạng quan trọng và tủy sống. Hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đến ngay khoa cấp cứu gần nhất nếu đau lưng giữa đi kèm:

• Đau thắt ngực, khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn hoặc đau lan ra cánh tay, hàm: có thể là nhồi máu cơ tim hoặc bệnh lý phổi cấp tính, không đơn thuần là đau xương khớp. Đau dữ dội đột ngột như xé cũng cần loại trừ tách động mạch chủ.
• Tê bì, yếu chân đột ngột hoặc tăng dần: Dấu hiệu cho thấy tủy sống hoặc rễ thần kinh đang bị chèn ép nghiêm trọng.
• Mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện: Tình trạng cấp cứu do chèn ép tủy sống ngực, hoặc hội chứng chùm đuôi ngựa nếu tổn thương ở thắt lưng. Cần nhập viện ngay để tránh tổn thương thần kinh vĩnh viễn.
• Đau sau chấn thương mạnh: Cơn đau xuất hiện ngay sau cú ngã hoặc tai nạn giao thông có thể là dấu hiệu gãy xương hoặc lún xẹp đốt sống, đặc biệt ở người có tiền sử loãng xương.

Bạn cũng nên đi khám sớm nếu đau dữ dội kèm sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân (có thể do nhiễm trùng cột sống hoặc khối u), đau tăng về đêm, nổi mụn nước thành dải một bên lưng, hoặc đau không cải thiện sau khoảng 1–2 tuần tự chăm sóc.

Nếu đau lưng giữa kèm đau thắt ngực, hãy gọi cấp cứu 115 ngay vì đó có thể là dấu hiệu nhồi máu cơ tim

4. Phương pháp chẩn đoán y khoa cho bệnh đau lưng giữa

Theo Viện Quốc gia về Viêm khớp, Cơ xương và Bệnh da (NIAMS) thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ3, chẩn đoán đau lưng cần kết hợp khai thác bệnh sử, khám lâm sàng và các kỹ thuật cận lâm sàng khi cần. Dưới đây là các phương pháp chẩn đoán chính:

• Khám lâm sàng và khai thác bệnh sử: Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Bác sĩ sẽ hỏi chi tiết về tiền sử bệnh của bạn và gia đình (ví dụ viêm cột sống dính khớp có yếu tố gia đình). Sau đó, bác sĩ sẽ quan sát tư thế, kiểm tra tầm vận động của cột sống ngực và sức cơ để phát hiện điểm co thắt hoặc tổn thương thần kinh. Khi nghi ngờ nguyên nhân tim, phổi, bác sĩ có thể chỉ định đo điện tim, chụp X-quang ngực.
• Chụp X-quang và CT: X-quang giúp phát hiện nhanh gãy xương, gai cột sống hay hẹp khe khớp; chụp cắt lớp vi tính (CT) cho hình ảnh chi tiết hơn, hữu ích khi cần đánh giá tổn thương xương phức tạp.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Giúp quan sát đĩa đệm, tủy sống, rễ thần kinh và mô mềm, phát hiện thoát vị đĩa đệm, chèn ép tủy, nhiễm trùng hoặc khối u.
• Xét nghiệm máu: Không giúp nhìn thấy trực tiếp tổn thương ở lưng, nhưng hữu ích để kiểm tra dấu hiệu nhiễm trùng hoặc viêm, giúp phân biệt đau lưng cơ học thông thường với bệnh lý tự miễn hoặc nhiễm trùng cột sống.

Chẩn đoán hình ảnh là một phương pháp hiệu quả giúp bác sĩ tìm ra nguyên nhân gây đau lưng giữa

5. Phương pháp điều trị đúng cho bệnh đau lưng giữa

Việc lựa chọn phương pháp điều trị đau lưng giữa phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể và mức độ nghiêm trọng của cơn đau. Nếu nguyên nhân là bệnh lý tim, phổi hay nội tạng, người bệnh cần được điều trị theo bệnh gốc. Với đau do cơ xương khớp, nguyên tắc chung là ưu tiên các phương pháp ít xâm lấn trước khi tính đến can thiệp sâu hơn.

Điều trị bảo tồn

Đây là cách tiếp cận phổ biến nhất, tập trung vào giảm triệu chứng và phục hồi chức năng mà không cần phẫu thuật. Các biện pháp thường được phối hợp cùng lúc:

• Nghỉ ngơi và điều chỉnh hoạt động: Trong giai đoạn đau cấp tính, việc nghỉ ngơi ngắn hạn giúp các mô mềm xung quanh cột sống ngực có thời gian hồi phục. Tuy nhiên, bệnh nhân không nên nằm quá lâu mà cần vận động nhẹ nhàng để tránh cứng khớp.
• Tập các bài tập giãn cơ: Các bài tập như tư thế con mèo - con bò hoặc giãn cơ ngực giúp giải phóng sự căng thẳng cho vùng lưng giữa, cải thiện độ linh hoạt cho cột sống ngực.
• Sử dụng thuốc theo chỉ định: Tùy mức độ đau, bác sĩ có thể kê thuốc giảm đau như paracetamol, thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) để giảm viêm, hoặc thuốc giãn cơ khi có co thắt cơ lưng dữ dội. Hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ về liều dùng, không tự ý dùng kéo dài.
• Vật lý trị liệu: Bài tập vận động trị liệu kết hợp các tác nhân vật lý như nhiệt, điện xung và các kỹ thuật di động cột sống giúp tăng lưu thông máu, giảm co cứng cơ và cải thiện tầm vận động.
• Y học cổ truyền: Châm cứu, bấm huyệt hoặc xoa bóp trị liệu có thể giúp thư giãn các bó cơ vùng lưng giữa và giảm đau ở một số người. Nên thực hiện tại cơ sở y tế uy tín, sau khi bác sĩ đã loại trừ gãy xương, nhiễm trùng hoặc khối u cột sống.

Vật lý trị liệu là phương pháp bảo tồn hữu hiệu trong việc hồi phục đau lưng giữa

Phẫu thuật

Phẫu thuật vùng cột sống ngực thường ít phổ biến hơn vùng thắt lưng do cấu trúc lồng ngực khá ổn định. Tuy nhiên, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng như: thoát vị đĩa đệm gây chèn ép tủy sống dẫn đến nguy cơ liệt, gãy đốt sống do chấn thương mạnh, hoặc vẹo cột sống tiến triển gây ảnh hưởng đến chức năng tim phổi.

Mục tiêu của phẫu thuật là giải phóng sự chèn ép thần kinh (giải ép) hoặc cố định cột sống để đảm bảo sự vững chắc.

6. Biện pháp phòng ngừa đau lưng giữa

Phòng bệnh luôn hiệu quả và ít tốn kém hơn chữa bệnh, đặc biệt là với các vấn đề về cột sống. Dưới đây là các biện pháp phòng ngừa cho bạn:

• Tư thế ngồi làm việc đúng: Khi ngồi máy tính, hãy giữ lưng thẳng, vai thả lỏng và mắt nhìn ngang tầm màn hình. Đảm bảo bàn chân đặt phẳng trên sàn và đầu gối ngang hông. Tránh thói quen tì ngực vào bàn hoặc cúi đầu quá thấp, điều này giúp duy trì đường cong sinh lý tự nhiên của cột sống ngực.
• Tư thế nâng vật nặng đúng: Tuyệt đối không cúi gập lưng để nhấc vật nặng từ dưới đất lên. Thay vào đó, hãy áp dụng quy tắc hạ thấp trọng tâm: đứng sát vật thể, gập đầu gối (tư thế squat) và dùng sức mạnh của đôi chân để nâng vật lên trong khi giữ lưng thẳng.
• Tư thế ngủ đúng và bề mặt nệm: Nằm nghiêng với một chiếc gối kẹp giữa hai đầu gối hoặc nằm ngửa với gối kê dưới khoeo chân giúp giảm áp lực lên lưng. Nên chọn nệm có độ cứng trung bình để nâng đỡ cột sống ở tư thế trung tính, tránh nệm quá lún gây võng lưng. Bạn có thể tham khảo thêm cách chọn nệm ngủ phù hợp theo tư thế ngủ và cân nặng. Nếu cần một bề mặt ngủ chủ động tinh chỉnh độ nâng đỡ theo tư thế, bạn có thể tìm hiểu thêm Nệm AI HEKA.
• Chế độ dinh dưỡng khoa học: Tăng cường thực phẩm giàu canxi, vitamin D và magie như rau xanh đậm, các loại hạt, sữa và cá để nuôi dưỡng xương. Chỉ dùng viên bổ sung khi được bác sĩ khuyên.
• Kiểm soát cân nặng: Duy trì chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức hợp lý giúp giảm tải trọng lên cột sống, giảm căng thẳng cho dây chằng và cơ vùng lưng.

Kiểm soát cân nặng là một cách bảo vệ cột sống và giảm thiểu đau lưng giữa một cách lâu dài

• Luyện tập thể dục thể thao: Duy trì ít nhất 150 phút vận động vừa phải mỗi tuần, chẳng hạn 30 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần, với các môn nhẹ nhàng như bơi lội, yoga hoặc đi bộ. Các bài tập này tăng cường sức mạnh cơ lõi và kéo giãn các nhóm cơ lưng, hạn chế căng cứng do ngồi lâu.
• Khám sức khỏe định kỳ: Khám định kỳ giúp phát hiện sớm cong vẹo cột sống ở trẻ đang lớn và loãng xương ở người lớn tuổi. Phụ nữ từ 65 tuổi, hoặc sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ, nên hỏi bác sĩ về việc đo mật độ xương.

7. Câu hỏi thường gặp về đau lưng giữa

Đau lưng giữa có nguy hiểm không?

Đa số các trường hợp là do căng cơ hoặc sai tư thế và có thể tự thuyên giảm. Tuy nhiên, đau lưng giữa kéo dài hoặc dữ dội có thể phản ánh tình trạng quá tải cơ học, đôi khi là bệnh lý nghiêm trọng hơn, nên cần được theo dõi kỹ.

Đau lưng giữa nên nằm ngủ tư thế nào?

Nằm nghiêng với một chiếc gối kẹp giữa hai đầu gối hoặc nằm ngửa với gối kê dưới khoeo chân giúp giảm áp lực lên lưng. Nên chọn nệm có độ cứng trung bình để nâng đỡ cột sống ở tư thế trung tính, tránh nệm quá lún gây võng lưng.

Đau lưng giữa khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên đi khám sớm nếu đau dữ dội kèm sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau tăng về đêm, nổi mụn nước thành dải một bên lưng, hoặc đau không cải thiện sau khoảng 1–2 tuần tự chăm sóc.

Kết luận

Phần lớn các trường hợp đau lưng giữa liên quan đến tư thế và căng cơ, có thể cải thiện nhờ điều chỉnh sinh hoạt và điều trị bảo tồn. Hãy chủ động thăm khám khi cơn đau kéo dài và gọi cấp cứu ngay khi đau lưng giữa đi kèm đau ngực, khó thở hay yếu chân.

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo