Ngủ mở mắt có sao không? Nguyên nhân và cách cải thiện

Ngủ mở mắt là hiện tượng không hiếm gặp nhưng thường bị xem nhẹ, đặc biệt khi người mắc không tự nhận biết mà chỉ được phát hiện bởi người xung quanh. Về mặt y học, đây không chỉ là thói quen ngủ bất thường mà có thể liên quan đến rối loạn chức năng mí mắt, thần kinh mặt hoặc bệnh lý toàn thân, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe mắt và chất lượng giấc ngủ nếu kéo dài.

Tóm tắt nhanh

• Ngủ mở mắt (y khoa gọi là hở mi khi ngủ) là tình trạng mắt không đóng hoàn toàn hoặc mở một phần trong khi ngủ; mức độ mở mắt càng lớn thì nguy cơ khô và tổn thương giác mạc càng cao.
• Nguyên nhân thường là sự kết hợp giữa cấu trúc mí mắt, vấn đề thần kinh và bệnh lý kèm theo; cơ mí mắt yếu và liệt dây thần kinh mặt (như liệt Bell) là những nguyên nhân quan trọng.
• Ngủ mở mắt kéo dài có thể gây khô mắt, viêm giác mạc, nặng hơn là loét hoặc thủng giác mạc với nguy cơ mất thị lực, đồng thời gây thức giấc nhiều lần khiến giấc ngủ phân mảnh, kém phục hồi.
• Cách khắc phục gồm nhỏ nước mắt nhân tạo, bôi thuốc mỡ tra mắt trước khi ngủ, đeo miếng che giữ ẩm hoặc băng dán mi chuyên dụng; khi triệu chứng rõ hoặc nghi ngờ bệnh lý nền, cần can thiệp chuyên khoa.

1. Ngủ mở mắt là gì?

1.1 Định nghĩa hiện tượng ngủ mở mắt

Ngủ mở mắt (y khoa gọi là hở mi khi ngủ, nocturnal lagophthalmos), theo một báo cáo ca bệnh trên PubMed (PMID: 40680358), là tình trạng mắt không đóng hoàn toàn hoặc mở một phần trong khi cơ thể đang ở trạng thái ngủ. Trạng thái này có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào của giấc ngủ và thường gặp ở những người có bất thường thần kinh mặt hoặc cấu trúc mí mắt.

Ngủ mở mắt là tình trạng mí mắt không khép kín hoàn toàn trong khi ngủ, khiến nhãn cầu vẫn tiếp xúc với không khí suốt đêm.

1.2 Ngủ mở mắt hoàn toàn hay hé mắt

Tình trạng ngủ mở mắt có thể xảy ra ở mức độ nhẹ (chỉ hé mí mắt nhẹ) hoặc rõ rệt (mở mắt hoàn toàn), ảnh hưởng đến khoảng 5-20% dân số tùy theo nghiên cứu. Mức độ mở mắt càng lớn thì nguy cơ khô và tổn thương giác mạc càng cao. Hiện tượng này không ảnh hưởng đến việc đi vào giấc ngủ nhưng có thể làm giảm chất lượng nghỉ ngơi vì mắt bị khô, tổn thương bề mặt mắt do tiếp xúc lâu.

2. Dấu hiệu nhận biết ngủ mở mắt

Ngủ mở mắt thường khó tự phát hiện vì xảy ra khi đang ngủ, cần người khác quan sát hoặc khám bác sĩ chuyên khoa mắt. Vì người bệnh thường không tự ý thức được tình trạng này, việc nhận biết dựa vào các dấu hiệu gián tiếp là rất quan trọng.

• Mí mắt không khép kín khi ngủ: Dấu hiệu điển hình nhất là mí mắt vẫn mở hoặc hé khi ngủ, thường được người thân hoặc bạn cùng phòng phát hiện.
• Mắt khô, rát, cộm khi thức dậy: Do giác mạc bị phơi nhiễm suốt đêm, người bệnh thường cảm thấy khô mắt, rát, như có dị vật ngay sau khi tỉnh giấc.
• Đỏ mắt, chảy nước mắt: Khô giác mạc kích thích phản xạ tiết nước mắt bù trừ, gây đỏ mắt và chảy nước mắt nhiều vào buổi sáng.
• Người xung quanh phát hiện khi ngủ: Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi người khác nhận thấy ánh mắt “mở trừng” trong lúc ngủ, dù người bệnh hoàn toàn không có ý thức về điều này.

Những dấu hiệu này cần phân biệt với bệnh khô mắt thông thường hoặc viêm mí mắt, thường phải khám chuyên khoa để đo độ hở mí và kiểm tra phản xạ bảo vệ mắt.

3. Nguyên nhân gây ngủ mở mắt

Ngủ mở mắt thường do sự kết hợp giữa cấu trúc mí mắt, vấn đề thần kinh và bệnh lý kèm theo. Dưới đây là các nguyên nhân chính:

• Do cấu trúc và chức năng mí mắt: Một số người có cơ mí mắt yếu hoặc trương lực cơ vòng mi giảm, khiến mí mắt không khép kín hoàn toàn khi ngủ. Ngoài ra, liệt dây thần kinh mặt (dây số VII) làm giảm khả năng nhắm mắt chủ động, là nguyên nhân quan trọng gây ngủ mở mắt.
• Do yếu tố cơ địa: Một số người có khe mí rộng, nhãn cầu hơi lồi hoặc có người thân trong gia đình cũng ngủ hở mi. Không ít trường hợp không tìm được nguyên nhân cụ thể.
• Do bệnh lý: Một số bệnh lý liên quan trực tiếp đến hiện tượng ngủ mở mắt bao gồm:
  • Liệt mặt ngoại biên (liệt Bell): Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp, do tổn thương dây thần kinh mặt khiến cơ khép mắt yếu, gây mất khả năng nhắm mắt hoàn toàn bên tổn thương.
  • Bệnh mắt do tuyến giáp (Basedow): Tình trạng lồi mắt, co rút mi trên khiến mắt khó khép kín. Người bệnh có nguy cơ ngủ mở mắt và khô mắt do giác mạc phơi nhiễm trong lúc ngủ.
  • Do tổn thương thần kinh trung ương hoặc ngoại biên: Chấn thương, khối u hoặc nhiễm trùng ảnh hưởng dây thần kinh mặt, gây mất trương lực cơ mí mắt và dẫn đến ngủ mở mắt.
  • Sau phẫu thuật vùng mắt – mặt: Các phẫu thuật như cắt mí quá mức hoặc sửa sụp mí có thể tạo sẹo co kéo, làm mí mắt không khép kín hoàn toàn, dẫn đến ngủ mở mắt.

4. Ngủ mở mắt có sao không?

Mức độ nguy hiểm của ngủ mở mắt phụ thuộc vào thời gian kéo dài và mức độ hở mắt trong khi ngủ.

• Gây khô và tổn thương mắt: Khi mí mắt không khép kín hoàn toàn, giác mạc bị phơi nhiễm suốt đêm, dẫn đến khô mắt. Tình trạng này có thể gây viêm giác mạc, xước nhẹ hoặc kích ứng. Nếu kéo dài hoặc không được chăm sóc đúng cách, giác mạc có thể loét hoặc thậm chí thủng, gây đau đớn và nguy cơ mất thị lực.
• Làm giảm chất lượng giấc ngủ: Ngủ mở mắt khiến mắt luôn trong trạng thái khô và khó chịu, có thể gây thức giấc ngắn nhiều lần trong đêm. Điều này làm giấc ngủ phân mảnh, không sâu và kém phục hồi, ảnh hưởng đến tinh thần, khả năng tập trung và hiệu suất hoạt động vào ban ngày.
• Cảnh báo các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn: Hiện tượng này đôi khi không chỉ là vấn đề mắt đơn thuần mà có thể là dấu hiệu của liệt dây thần kinh mặt, rối loạn giấc ngủ, hoặc các bệnh thần kinh – mắt khác. Việc ngủ mở mắt lâu ngày mà không rõ nguyên nhân cần được khám chuyên khoa để phát hiện và xử lý kịp thời các bệnh lý tiềm ẩn.

Trẻ nhỏ ngủ mở mắt có sao không?

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, ngủ hé mắt nhẹ có thể là hiện tượng sinh lý tạm thời do hệ thần kinh chưa hoàn thiện và thường giảm dần khi trẻ lớn lên mà không gây hại lâu dài. Tuy nhiên, nếu trẻ ngủ mở mắt rõ, kèm đỏ mắt, chảy nước mắt hoặc kéo dài, cha mẹ nên cho trẻ đi khám chuyên khoa mắt để loại trừ bất thường.

Ngủ mở mắt không luôn nguy hiểm ngay lập tức nhưng nếu kéo dài có thể gây hậu quả nghiêm trọng do mắt tiếp xúc lâu với không khí.

5. Cách khắc phục tình trạng ngủ mở mắt

Cách khắc phục ngủ mở mắt tập trung vào bảo vệ bề mặt mắt và điều trị nguyên nhân gốc rễ. Một tổng quan trên PubMed (PMID: 16671223) khuyến cáo kết hợp nhiều biện pháp từ đơn giản đến chuyên sâu dưới đây:

5.1 Biện pháp tại nhà

Những cách này giúp giảm triệu chứng khô mắt, đặc biệt phù hợp với trường hợp nhẹ hoặc do sinh lý.

• Dùng nước mắt nhân tạo: Nhỏ nước mắt nhân tạo nhiều lần trong ngày giúp duy trì độ ẩm giác mạc và giảm cảm giác khô rát. Bôi thuốc mỡ tra mắt trước khi ngủ tạo lớp bảo vệ suốt đêm, hạn chế tổn thương giác mạc và ngăn khô mắt tiến triển. Nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ để chọn loại và cách dùng phù hợp.
• Đeo miếng che mắt khi ngủ: Sử dụng kính hoặc miếng che giữ ẩm, băng dán mi chuyên dụng giúp mí mắt đóng kín hoàn toàn trong lúc ngủ. Biện pháp này bảo vệ mắt khỏi phơi nhiễm, bụi, gió và mất nước, đồng thời giảm nguy cơ viêm hoặc xước giác mạc. Việc dán mi nên được bác sĩ hướng dẫn để tránh băng cọ xát làm xước giác mạc.
• Điều chỉnh môi trường ngủ: Duy trì độ ẩm không khí thích hợp bằng máy tạo ẩm, tránh quạt gió hoặc luồng khí lạnh thổi trực tiếp vào mắt. Môi trường ngủ lý tưởng giúp giảm khô mắt, tăng sự thoải mái và nâng cao chất lượng giấc ngủ.

5.2 Điều trị y tế

Khi ngủ mở mắt gây triệu chứng rõ hoặc nghi ngờ bệnh lý nền, cần can thiệp chuyên khoa:

• Điều trị nguyên nhân nền: Khi ngủ mở mắt là hậu quả của bệnh lý nền, cần xử lý căn nguyên. Ví dụ, với liệt mặt Bell, bác sĩ thường chỉ định corticoid đường uống sớm (lý tưởng trong 72 giờ đầu), có thể kết hợp thuốc kháng virus, đồng thời hướng dẫn bảo vệ mắt trong thời gian chờ dây thần kinh hồi phục. Trong bệnh Basedow, điều trị tuyến giáp và bệnh mắt do tuyến giáp giúp giảm lồi mắt và co rút mi trên.
• Đặt vật nặng vào mí mắt: Trong một số trường hợp, bác sĩ chuyên khoa mắt có thể đặt một miếng kim loại nhỏ (thường bằng vàng hoặc bạch kim) vào mí mắt trên để tăng trọng lượng. Điều này giúp mí mắt tự đóng khi ngủ, giảm tình trạng phơi nhiễm giác mạc và ngăn khô mắt.
• Phẫu thuật thu hẹp khe mí: Nếu các biện pháp bảo tồn không đủ hiệu quả, có thể thực hiện phẫu thuật khâu thu hẹp khe mí tạm thời hoặc vĩnh viễn. Can thiệp này giúp mí mắt khép kín hơn, bảo vệ giác mạc và cải thiện chất lượng giấc ngủ, đồng thời hạn chế biến chứng lâu dài.
• Các kỹ thuật tạo hình mí khác: Tùy theo nguyên nhân cụ thể, bác sĩ có thể hạ mi trên (lùi cơ nâng mi) trong bệnh mắt do tuyến giáp, kéo căng mi dưới hoặc ghép da khi mí bị sẹo co kéo. Các kỹ thuật này được cá nhân hóa nhằm đảm bảo mí mắt khép kín và duy trì chức năng bảo vệ mắt lâu dài.

5.3 Khi nào cần phẫu thuật?

Theo Cleveland Clinic (Lagophthalmos), phẫu thuật có thể giúp cải thiện khả năng khép kín mí mắt và bảo vệ giác mạc. Phẫu thuật được cân nhắc trong các trường hợp:

• Ngủ mở mắt mức độ nặng và kéo dài: Mí mắt không thể khép kín ngay cả khi tỉnh táo hoặc khi nhắm mắt chủ động, tình trạng tồn tại nhiều tháng và không cải thiện dù đã điều trị nội khoa đầy đủ.
• Tổn thương giác mạc tái diễn hoặc tiến triển: Người bệnh xuất hiện viêm giác mạc chấm nông, trầy xước giác mạc, loét giác mạc hoặc đau rát mắt kéo dài do giác mạc phơi nhiễm trong lúc ngủ.
• Liệt dây thần kinh mặt không hồi phục: Trong các trường hợp liệt mặt ngoại biên kéo dài trên 6-12 tháng không có dấu hiệu hồi phục, phẫu thuật giúp bảo vệ giác mạc lâu dài, giảm nguy cơ suy giảm thị lực.
• Biến dạng cấu trúc mí mắt: Ngủ mở mắt do sẹo co kéo, tổn thương sau chấn thương hoặc phẫu thuật vùng mắt – mặt, khiến mí mắt không thể khép kín về mặt giải phẫu.
• Không đáp ứng với các biện pháp bảo tồn: Các phương pháp như nước mắt nhân tạo, băng che mắt, điều chỉnh môi trường ngủ và điều trị nguyên nhân nền không còn kiểm soát được triệu chứng.

Quyết định phẫu thuật cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa mắt, đôi khi phối hợp với chuyên khoa thần kinh hoặc phẫu thuật tạo hình, nhằm lựa chọn phương pháp phù hợp và hạn chế biến chứng.

6. Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đi khám chuyên khoa mắt khi:

• Thường xuyên thức dậy với mắt khô, rát, cộm hoặc đỏ dù đã dùng nước mắt nhân tạo, hoặc được người thân cho biết ngủ hở mắt kéo dài.
• Mắt đau, đỏ nhiều, nhìn mờ, sợ ánh sáng hoặc cảm giác có dị vật không giảm: đây có thể là dấu hiệu tổn thương giác mạc, cần khám sớm trong ngày.
• Ngủ mở mắt kèm lồi mắt, hồi hộp, run tay, sụt cân (gợi ý bệnh tuyến giáp) hoặc xuất hiện sau chấn thương, phẫu thuật vùng mắt – mặt.

Dấu hiệu cần cấp cứu: Nếu đột ngột không nhắm kín được một bên mắt, kèm méo miệng, yếu hoặc tê một bên mặt, tay chân, nói khó hay chóng mặt, mất thăng bằng, hãy gọi ngay cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất. Đây có thể là dấu hiệu đột quỵ (nhận biết theo quy tắc BE-FAST), cần được loại trừ trước khi nghĩ đến liệt Bell.

Ngủ mở mắt là hiện tượng không nên xem nhẹ, bởi ngoài việc gây khô và tổn thương mắt, tình trạng này còn có thể là dấu hiệu cảnh báo các rối loạn thần kinh, bệnh lý mắt hoặc bệnh toàn thân tiềm ẩn. Việc nhận diện sớm, áp dụng các biện pháp chăm sóc mắt phù hợp và điều trị nguyên nhân nền giúp ngăn ngừa biến chứng và cải thiện chất lượng giấc ngủ.

7. Câu hỏi thường gặp về ngủ mở mắt

Trẻ sơ sinh ngủ hé mắt có nguy hiểm không?

Hé mắt nhẹ có thể là sinh lý tạm thời. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, hiện tượng này do hệ thần kinh chưa hoàn thiện và thường giảm dần khi trẻ lớn lên mà không gây hại lâu dài; nếu trẻ ngủ mở mắt rõ, kèm đỏ mắt, chảy nước mắt hoặc kéo dài, cha mẹ nên cho trẻ đi khám chuyên khoa mắt.

Làm sao biết mình ngủ mở mắt?

Thường khó tự phát hiện. Ngủ mở mắt xảy ra khi đang ngủ nên cần người khác quan sát hoặc bác sĩ chuyên khoa mắt khám; dấu hiệu gián tiếp là thức dậy với mắt khô, rát, như có dị vật, kèm đỏ mắt và chảy nước mắt nhiều vào buổi sáng.

Ngủ mở mắt khi nào cần đi khám bác sĩ?

Nên khám chuyên khoa mắt khi có dấu hiệu như thường xuyên thức dậy với mắt khô, rát, cộm hoặc đỏ dù đã dùng nước mắt nhân tạo, hoặc mắt đau, nhìn mờ. Gọi 115 nếu đột ngột không nhắm kín được một bên mắt kèm méo miệng, yếu hoặc tê một bên mặt, tay chân, nói khó, chóng mặt hay mất thăng bằng.

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

1. Latkany R., Lock B., Speaker M. Nocturnal lagophthalmos: an overview and classification from PubMed. PubMed, 2006. Link bài viết: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
2. Sleeping with your eyes open: a fortuitous case of nocturnal lagophthalmos from PubMed. PubMed, 2024. Link bài viết: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
3. Cleveland Clinic Editorial Team. Lagophthalmos from Cleveland Clinic. Cleveland Clinic, 2022. Link bài viết: my.clevelandclinic.org