Thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh nào? Biến chứng & cách điều trị

Thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh là bệnh lý cơ xương khớp phổ biến, thường gặp ở người trung niên và dân văn phòng. Bệnh không chỉ gây đau nhức, tê bì tay mà còn có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe và phòng ngừa căn bệnh thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh.

Tóm tắt nhanh

• Thoái hóa đốt sống cổ có thể chèn ép rễ thần kinh cổ hoặc tủy sống; trong các rễ, C6 và C7 bị ảnh hưởng thường gặp nhất, và nhiều nghiên cứu ghi nhận rễ C7 chiếm tỷ lệ cao nhất.
• Chèn ép rễ thần kinh gây đau lan, thường từ cổ xuống vai và cánh tay, có thể kèm tê bì, yếu cơ tay; chèn ép tủy sống nguy hiểm hơn, hạn chế đi lại, có thể mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện.
• Để lâu, bệnh có thể gây teo cơ, yếu liệt tay, rối loạn đại tiểu tiện và nguy cơ liệt vĩnh viễn nếu chèn ép tủy sống nặng, kéo dài mà không được điều trị.
• Gọi cấp cứu 115 hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất nếu có rối loạn đại tiểu tiện, yếu tay chân tiến triển nhanh, đi lại loạng choạng đột ngột, hoặc chóng mặt đột ngột kèm nói khó, méo miệng, yếu một bên người.

1. Thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh là gì?

Thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh (hay còn gọi là bệnh lý rễ thần kinh cổ) là một bệnh lý mãn tính. Bệnh xảy ra phổ biến khi các cấu trúc ở vùng cột sống cổ bị thoái hóa theo thời gian, khiến cho đĩa đệm bị xẹp, thoát vị. Từ đó, gai xương được hình thành và gây hẹp lỗ liên hợp.

Các gai xương hoặc đĩa đệm thoát vị có thể chèn ép vào ống sống hay các lỗ liên hợp gây ra áp lực trực tiếp lên các rễ dây thần kinh hoặc tủy sống ở cổ. Từ đó làm gián đoạn chức năng truyền tín hiệu thần kinh, gây ra các triệu chứng như đau, tê bì, yếu cơ và rối loạn vận động.

So sánh phim X-quang cột sống cổ bình thường (trái) và cột sống cổ bị thoái hóa (phải)

Đối với bệnh lý thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh, tình trạng chèn ép có thể xảy ra ở rễ thần kinh hoặc tủy sống. Mỗi dạng có cơ chế và mức độ nguy hiểm khác nhau, cần được phân biệt để đánh giá đúng mức độ bệnh và có hướng xử lý phù hợp. Trong đó:

• Chèn ép rễ thần kinh: Gây đau lan theo đường đi của dây thần kinh, thường lan từ cổ xuống vai và dọc theo cánh tay; có thể kèm theo cảm giác tê bì, châm chích như điện giật và yếu một nhóm cơ ở tay.
• Chèn ép tủy sống: Mức độ nguy hiểm cao hơn, gây ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể bên dưới vị trí tổn thương. Bệnh nhân sẽ bị hạn chế khả năng đi lại, phối hợp vận động của cơ thể, có thể gây rối loạn cơ tròn gây mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện.

2. Thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh nào?

Theo tài liệu StatPearls trên NCBI1, bệnh lý thoái hóa đốt sống cổ khi tiến triển có thể gây chèn ép các rễ thần kinh cổ, biểu hiện bằng hội chứng rễ thần kinh cổ.

Trong y học, mỗi rễ thần kinh chi phối một vùng cảm giác và vận động nhất định của cơ thể, do đó vị trí rễ thần kinh bị chèn ép sẽ quyết định kiểu đau, tê bì và yếu cơ mà người bệnh gặp phải. C6 và C7 là hai rễ bị ảnh hưởng thường gặp nhất, trong đó nhiều nghiên cứu ghi nhận rễ C7 chiếm tỷ lệ cao nhất. Cụ thể:

Thoái hóa đốt sống cổ thường tác động mạnh nhất vào các rễ thần kinh đi ra từ các khe đốt sống

3. Thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh có nguy hiểm không?

Thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh là một bệnh lý tiềm ẩn nhiều nguy cơ và có thể tiến triển nặng nếu không được điều trị đúng cách. Ở giai đoạn đầu bệnh có thể chỉ gây đau và tê bì ở các vùng bị thoái hóa. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể dẫn đến nhiều biến chứng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng vận động và chất lượng cuộc sống như:

• Teo cơ, yếu liệt tay: Chèn ép rễ thần kinh lâu ngày làm cơ yếu dần, kèm tê bì, châm chích và giảm cảm giác ở bàn tay, có thể dẫn đến teo cơ tay, giảm khả năng cầm nắm đồ vật.
• Chóng mặt, hoa mắt: Trong một số ít trường hợp, gai xương có thể ảnh hưởng đến động mạch đốt sống khi xoay cổ, gây chóng mặt, mất thăng bằng. Tuy nhiên, chóng mặt có nhiều nguyên nhân khác (tai trong, huyết áp, tim mạch) nên cần được bác sĩ đánh giá. Chóng mặt đột ngột kèm nói khó, méo miệng, yếu hoặc tê một bên người là dấu hiệu đột quỵ, cần gọi cấp cứu 115 ngay.
• Rối loạn cảm giác, đại tiểu tiện không tự chủ: Đây là biểu hiện của chèn ép tủy sống, biến chứng nguy hiểm nhất. Khi tủy sống bị chèn ép, người bệnh gặp khó khăn trong việc đi lại, loạng choạng, mất thăng bằng, về lâu dài mất phối hợp vận động tay chân, kèm rối loạn chức năng cơ tròn như tiểu tiện hoặc đại tiện không tự chủ.
• Liệt vĩnh viễn: Nếu chèn ép tủy sống nặng và kéo dài mà không được điều trị, tổn thương thần kinh có thể không hồi phục, dẫn đến nguy cơ liệt vĩnh viễn.

4. Phương pháp chẩn đoán

Việc kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các kỹ thuật cận lâm sàng giúp bác sĩ xác định được vị trí, mức độ chèn ép và mức độ tổn thương của rễ thần kinh. Từ đó lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

• Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ kiểm tra sức cơ (như lực nắm tay), cảm giác da, phản xạ gân xương bằng búa chuyên dụng và có thể làm nghiệm pháp Spurling (nghiêng, ngửa nhẹ cổ về bên đau để xem cơn đau có lan xuống tay không). Điều này giúp xác định rễ thần kinh cụ thể nào đang bị ảnh hưởng.
• Chụp X-quang cột sống cổ: X-quang giúp phát hiện các dấu hiệu thoái hóa điển hình như hẹp khe đĩa đệm, sự xuất hiện của gai xương và tình trạng mất đường cong sinh lý cột sống. X-quang không thể nhìn thấy đĩa đệm hay dây thần kinh.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Hình ảnh MRI cho phép bác sĩ quan sát chi tiết đĩa đệm, rễ thần kinh và tủy sống, xác định chính xác vị trí khối thoát vị và mức độ hẹp ống sống.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): CT hữu ích trong đánh giá tổn thương xương và hẹp lỗ liên hợp. Hình ảnh CT cung cấp độ phân giải cao về cấu trúc xương, giúp quan sát rõ các gai xương hoặc tình trạng vôi hóa dây chằng.
• Đo điện cơ (EMG): Đánh giá chức năng dẫn truyền của dây thần kinh và mức độ tổn thương cơ - thần kinh, là cơ sở để phân biệt chèn ép rễ thần kinh với các bệnh lý thần kinh khác.

Các phương pháp chẩn đoán thoái hóa đốt sống cổ: chụp X quang - chụp MRI - chụp CT

5. Các phương pháp điều trị thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh

Phác đồ điều trị thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh được xây dựng dựa trên mức độ bệnh, triệu chứng và tình trạng chèn ép. Bác sĩ thường ưu tiên các phương pháp bảo tồn trước; phần lớn trường hợp chèn ép rễ thần kinh cổ cải thiện sau vài tuần đến vài tháng điều trị bảo tồn. Can thiệp xâm lấn hoặc phẫu thuật chỉ được cân nhắc khi điều trị nội khoa không hiệu quả hoặc xuất hiện biến chứng nặng.

• Điều trị nội khoa (dùng thuốc): Nhằm kiểm soát triệu chứng và giảm đau. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể kê thuốc giảm đau như paracetamol, thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), thuốc giãn cơ, thuốc giảm đau thần kinh hoặc corticosteroid ngắn ngày; vitamin nhóm B đôi khi được dùng khi nghi ngờ thiếu hụt. Khi đau rễ thần kinh nặng, không đáp ứng thuốc uống, tiêm corticosteroid ngoài màng cứng có thể được cân nhắc. Mọi loại thuốc cần dùng theo đơn và hướng dẫn liều của bác sĩ, dược sĩ.
• Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Kéo giãn cột sống cổ theo chỉ định giúp giảm áp lực lên đĩa đệm và rễ thần kinh bị chèn ép. Điện xung giúp giảm cảm giác đau, siêu âm trị liệu giúp tăng lưu thông máu, làm mềm các vùng cơ bị co thắt và hỗ trợ phục hồi mô mềm.
• Bài tập hỗ trợ tại nhà: Người bệnh có thể áp dụng các bài tập nhẹ nhàng cho vùng cổ vai gáy giúp tăng độ linh hoạt và giảm căng cơ, như kéo giãn cơ cổ bên, xoay cổ nhẹ nhàng. Chỉ tập khi cơn đau đã thuyên giảm, không gắng sức, không bẻ cổ hoặc xoay cổ mạnh và dừng lại ngay nếu thấy đau nhói, tê tăng lên.

Khi nào cần phẫu thuật?

Bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật khi điều trị bảo tồn không còn hiệu quả, cơn đau kéo dài, yếu cơ tiến triển hoặc có dấu hiệu chèn ép tủy sống ảnh hưởng đến khả năng đi lại và sinh hoạt hằng ngày. Tùy vị trí và mức độ chèn ép, phương pháp có thể là phẫu thuật lối trước lấy đĩa đệm và hàn xương (ACDF), thay đĩa đệm nhân tạo, phẫu thuật nội soi hoặc giải ép lối sau.

6. Lời khuyên phòng ngừa bệnh tái phát

Để phòng ngừa tái phát căn bệnh thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh, người bệnh cần duy trì thói quen sinh hoạt khoa học và chăm sóc cột sống cổ đúng cách. Việc điều chỉnh tư thế làm việc, bổ sung dinh dưỡng và chăm sóc giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong quá trình bảo vệ sức khỏe cột sống cổ lâu dài.

• Tư thế làm việc (đặc biệt với dân văn phòng): Ngồi thẳng lưng, giữ cổ ở tư thế trung tính, màn hình máy tính ngang tầm mắt và tránh cúi đầu lâu. Người bệnh nên đứng dậy vận động, giãn cổ vai gáy sau mỗi 30-60 phút làm việc.
• Chế độ dinh dưỡng: Bổ sung các loại thực phẩm chứa canxi và vitamin D và omega-3 để giúp xương chắc khỏe, hỗ trợ giảm viêm và tốt cho hệ thần kinh. Ưu tiên thực phẩm tự nhiên như cá béo, sữa, trứng, rau xanh.
• Lựa chọn gối, nệm ngủ phù hợp: Nên chọn gối có độ cao vừa phải, nâng đỡ tốt độ cong tự nhiên của cổ; tránh gối quá cao (gây gập cổ) hoặc quá phẳng (gây ngửa cổ quá mức). Nệm nên có độ cứng vừa phải, đàn hồi tốt, không quá mềm gây võng lưng, cũng không quá cứng gây áp lực lên các điểm tiếp xúc như vai và hông. Cách chọn gối theo tư thế ngủ được hướng dẫn chi tiết trong bài đau cổ vai gáy.

Gối có độ cao phù hợp giúp giữ cổ ở tư thế trung tính khi ngủ

7. Khi nào cần đi khám ngay?

Bạn nên đi khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc thần kinh sớm nếu:

• Đau lan xuống tay kèm tê bì, yếu cơ kéo dài hơn vài ngày hoặc ngày càng nặng.
• Yếu tay tăng dần, cầm nắm vụng về, hay làm rơi đồ vật.
• Đau không giảm dù đã nghỉ ngơi và dùng thuốc giảm đau.

Gọi cấp cứu 115 hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất nếu xuất hiện rối loạn đại tiểu tiện, yếu tay chân tiến triển nhanh, đi lại loạng choạng đột ngột, hoặc chóng mặt đột ngột kèm nói khó, méo miệng, yếu một bên người.

8. Câu hỏi thường gặp về thoái hóa đốt sống cổ

Thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh có chữa được không?

Có thể kiểm soát tốt nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng cách; bác sĩ thường ưu tiên điều trị bảo tồn, và phần lớn trường hợp chèn ép rễ thần kinh cổ cải thiện sau vài tuần đến vài tháng điều trị bảo tồn.

Khi nào thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh phải mổ?

Thường là khi điều trị bảo tồn không còn hiệu quả, cơn đau kéo dài, yếu cơ tiến triển hoặc có dấu hiệu chèn ép tủy sống ảnh hưởng đến khả năng đi lại và sinh hoạt hằng ngày; bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên vị trí và mức độ chèn ép.

Đau cổ lan xuống tay khi nào cần đi khám?

Nên đi khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc thần kinh sớm nếu đau lan xuống tay kèm tê bì, yếu cơ kéo dài hơn vài ngày hoặc ngày càng nặng, hoặc khi có các dấu hiệu như yếu tay tăng dần, cầm nắm vụng về, hay làm rơi đồ vật.

Kết luận

Tóm lại, thoái hóa đốt sống cổ chèn dây thần kinh là bệnh lý có thể kiểm soát tốt nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng cách. Người bệnh nên tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, kết hợp thay đổi lối sống, tư thế sinh hoạt và duy trì các biện pháp phòng ngừa phù hợp. Để hiểu rõ hơn về nguyên nhân và các giai đoạn của bệnh, bạn có thể đọc bài thoái hóa đốt sống cổ là gì.

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo