Tiếng ồn trắng là gì? Lợi ích và cách sử dụng an toàn cho trẻ sơ sinh và người lớn

Tiếng ồn trắng ngày càng được nhiều người sử dụng như một giải pháp hỗ trợ cải thiện giấc ngủ, giảm căng thẳng và tăng khả năng tập trung trong cuộc sống hiện đại nhiều âm thanh gây nhiễu. Loại âm thanh đặc biệt này được cho là có thể che lấp những tiếng động từ môi trường xung quanh, giúp não bộ dễ thư giãn hơn. Vậy tiếng ồn trắng là gì và nên sử dụng như thế nào để đảm bảo an toàn?

Tóm tắt nhanh

• Tiếng ồn trắng là loại âm thanh chứa tất cả các tần số tai người nghe được, thường từ 20 Hz đến 20.000 Hz, với cường độ tương đối đồng đều và có hiệu ứng che lấp các âm thanh nền.
• Tiếng ồn trắng có thể hỗ trợ trẻ dễ đi vào giấc ngủ hơn, nhưng bằng chứng về tác dụng lên giấc ngủ vẫn còn hạn chế nên cha mẹ chỉ nên xem đây là công cụ hỗ trợ.
• Với trẻ sơ sinh, nên giữ âm lượng dưới khoảng 50 dB; với trẻ nhỏ và người lớn, âm lượng không nên vượt quá 60 dB để tránh ảnh hưởng đến thính giác khi dùng trong thời gian dài.
• Trẻ có dấu hiệu suy giảm thính lực nên hỏi ý kiến bác sĩ, trẻ sinh non chỉ nên dùng khi có hướng dẫn y tế; mất ngủ kéo dài trên 2 tuần hoặc có dấu hiệu ù tai, giảm thính lực thì nên đi khám.

1. Tiếng ồn trắng là gì?

Tiếng ồn trắng là loại âm thanh chứa tất cả các tần số mà tai người có thể nghe được, thường nằm trong khoảng từ 20 Hz đến 20.000 Hz, với cường độ tương đối đồng đều. Khi các tần số này phát ra cùng lúc, chúng tạo nên một âm thanh liên tục và ổn định, giúp giảm sự khác biệt giữa các âm thanh trong môi trường xung quanh.

Tiếng ồn trắng là gì?

Theo thông tin từ Why White Noise May Help You Get Your Best Sleep Ever của Healthline, tiếng ồn trắng tạo ra hiệu ứng masking effect (tức là che lấp các âm thanh nền xung quanh). Nhờ cơ chế này, những tiếng động đột ngột như: tiếng xe cộ, tiếng đóng cửa hay tiếng nói chuyện có thể bị giảm bớt mức độ nhận biết, giúp môi trường âm thanh trở nên ổn định hơn.

Trong thực tế, nhiều âm thanh quen thuộc trong đời sống có đặc điểm gần giống với tiếng ồn trắng hoặc các “tiếng ồn màu” khác (như hồng, nâu), chẳng hạn như: tiếng quạt chạy, tiếng mưa rơi đều hoặc tiếng sóng biển. Những âm thanh này có tính chất liên tục và ít thay đổi về cường độ, vì vậy thường mang lại cảm giác thư giãn và được nhiều người sử dụng để hỗ trợ giấc ngủ.

2. Phân loại màu sắc của âm thanh

Không chỉ có một loại tiếng ồn trắng, âm thanh trong khoa học âm học còn được phân thành nhiều màu sắc khác nhau dựa trên cách năng lượng phân bố theo tần số. Mỗi loại tiếng ồn sẽ có đặc điểm âm thanh riêng và được ứng dụng khác nhau trong thư giãn, cải thiện giấc ngủ hoặc nghiên cứu âm học.

Phân loại màu sắc của âm thanh

Tiếng ồn hồng

Tiếng ồn hồng là loại âm thanh có năng lượng giảm dần theo tần số, vì vậy âm thanh nghe mềm và tự nhiên hơn tiếng ồn trắng. Nhiều người cho rằng âm thanh này giống với các âm thanh quen thuộc trong tự nhiên như mưa rơi, gió thổi nhẹ hoặc nhịp tim. Nhờ tạo cảm giác dễ chịu và ổn định cho hệ thần kinh, tiếng ồn hồng thường được sử dụng để hỗ trợ cải thiện chất lượng giấc ngủ và giúp cơ thể thư giãn tốt hơn.

Tiếng ồn xanh

Tiếng ồn xanh có năng lượng tập trung chủ yếu ở các tần số cao và ít năng lượng ở tần số thấp, vì vậy âm thanh thường nghe khá sắc và giống tiếng rít nhẹ hoặc âm thanh của vòi xịt áp lực. Trong thực tế, loại âm thanh này ít được dùng để thư giãn hoặc hỗ trợ giấc ngủ mà chủ yếu được ứng dụng trong các lĩnh vực kỹ thuật như xử lý tín hiệu âm thanh, đồ họa và công nghệ số.

Tiếng ồn tím

Tiếng ồn tím có năng lượng tập trung nhiều hơn ở dải tần số cao so với tiếng ồn xanh. Vì vậy, âm thanh của loại tiếng ồn này thường nghe khá cao và sắc. Trong một số trường hợp, tiếng ồn tím được sử dụng trong các liệu pháp hỗ trợ điều trị ù tai, vì chúng có thể giúp che lấp hoặc làm giảm cảm giác khó chịu do âm thanh ù liên tục trong tai.

Tiếng ồn nâu

Tiếng ồn nâu có năng lượng tập trung nhiều ở các tần số thấp nên âm thanh nghe trầm và ấm hơn so với tiếng ồn hồng. Nhiều người mô tả âm thanh này giống tiếng sấm rền, tiếng thác nước hoặc tiếng sóng biển mạnh. Nhờ đặc điểm âm thanh sâu và ổn định, tiếng ồn nâu được nhiều người dùng để thư giãn và dễ ngủ, dù hiện chưa có nhiều nghiên cứu xác nhận tác dụng giúp ngủ sâu.

Tiếng ồn xám

Tiếng ồn xám là loại âm thanh được điều chỉnh dựa trên cách tai người cảm nhận các tần số khác nhau, nhờ đó âm thanh nghe cân bằng hơn và không quá trầm hay quá chói. Loại tiếng ồn này thường được dùng trong nghiên cứu âm thanh và thính học, đồng thời cũng có thể được áp dụng trong một số phương pháp hỗ trợ giảm triệu chứng ù tai.

3. Lợi ích của tiếng ồn trắng đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Tiếng ồn trắng được nhiều gia đình sử dụng như một công cụ hỗ trợ giấc ngủ cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, nhờ đặc điểm âm thanh ổn định và liên tục. Dưới đây là những lợi ích phổ biến của tiếng ồn trắng đối với giấc ngủ của trẻ khi được sử dụng đúng cách.

Lợi ích của tiếng ồn trắng đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Giúp bé dễ ngủ và ngủ sâu hơn

Theo thông tin từ Harvard Health Publishing (Can white noise really help you sleep better?), tiếng ồn trắng có thể hỗ trợ trẻ dễ đi vào giấc ngủ hơn nhờ âm thanh đều và ổn định. Loại âm thanh này giúp che lấp các tiếng động đột ngột trong môi trường xung quanh, từ đó hạn chế việc trẻ bị giật mình khi đang ngủ.

Một nghiên cứu nhỏ công bố năm 1990 trên 40 trẻ sơ sinh ghi nhận 80% trẻ nghe tiếng ồn trắng ngủ trong vòng 5 phút, so với 25% ở nhóm không nghe. Tuy vậy, các tổng quan gần đây đánh giá bằng chứng về tác dụng của tiếng ồn trắng lên giấc ngủ vẫn còn hạn chế, vì vậy cha mẹ chỉ nên xem đây là công cụ hỗ trợ.

Giúp trẻ bình tĩnh và giảm quấy khóc

Âm thanh của tiếng ồn trắng có thể mô phỏng môi trường âm thanh trong tử cung, nơi thai nhi đã quen với các âm thanh liên tục như nhịp tim và dòng máu lưu thông. Vì vậy, khi nghe loại âm thanh này, nhiều trẻ cảm thấy an toàn và dễ bình tĩnh hơn.

Trong một số trường hợp, tiếng ồn trắng còn giúp làm dịu trẻ khi quấy khóc, đặc biệt trong những giai đoạn trẻ khó ngủ hoặc dễ kích thích.

Che lấp tiếng ồn từ môi trường xung quanh

Trẻ sơ sinh thường dễ bị thức giấc bởi những âm thanh bất ngờ như: tiếng xe cộ, tiếng nói chuyện hoặc tiếng sinh hoạt trong nhà. Điều này đặc biệt phổ biến ở những gia đình sống tại nhà phố hoặc chung cư.

Khi sử dụng tiếng ồn trắng, âm thanh nền ổn định có thể giúp che lấp các tiếng động nhỏ từ môi trường xung quanh. Nhờ đó, trẻ ít bị giật mình và có thể duy trì giấc ngủ lâu hơn.

4. Lợi ích của tiếng ồn trắng với người lớn

Không chỉ trẻ nhỏ, tiếng ồn trắng cũng được nhiều người trưởng thành sử dụng để cải thiện chất lượng giấc ngủ và tăng khả năng tập trung:

Lợi ích của tiếng ồn trắng với người lớn

Cải thiện tình trạng mất ngủ

Nhiều người gặp khó khăn khi đi vào giấc ngủ do môi trường quá ồn hoặc do não bộ vẫn còn hoạt động mạnh vào ban đêm. Trong trường hợp này, tiếng ồn trắng có thể giúp tạo ra một lớp âm thanh nền ổn định, từ đó làm giảm sự chú ý của não đối với các tiếng động bất ngờ.

Nhờ môi trường âm thanh đều đặn, một số người có thể giảm thời gian cần thiết để đi vào giấc ngủ và duy trì giấc ngủ ổn định hơn trong suốt đêm. Tiếng ồn trắng là một trong số các mẹo công nghệ hỗ trợ vượt qua mất ngủ.

Hỗ trợ người bị ù tai

Ù tai là tình trạng người bệnh nghe thấy âm thanh như: tiếng vo ve, tiếng rít hoặc tiếng ù trong tai ngay cả khi không có nguồn âm thanh bên ngoài. Triệu chứng này có thể gây khó chịu và ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Trong một số trường hợp, tiếng ồn trắng được sử dụng như một liệu pháp sound masking (che lấp âm thanh). Âm thanh nền ổn định có thể giúp giảm sự chú ý của não đối với tiếng ù, từ đó giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn.

Tăng khả năng tập trung

Trong các môi trường làm việc mở, tiếng nói chuyện, tiếng gõ bàn phím hoặc tiếng thiết bị điện tử có thể khiến nhiều người khó tập trung vào công việc. Những âm thanh này thường không liên tục nên dễ làm não bộ bị phân tán.

Khi bật tiếng ồn trắng, môi trường âm thanh trở nên ổn định hơn. Nhờ vậy, một số người có thể tập trung tốt hơn khi làm việc, học tập hoặc đọc sách, đặc biệt trong không gian có nhiều tiếng động xung quanh.

5. Tiếng ồn trắng có gây hại không?

Theo thông tin từ U.S. News & World Report (Can White Noise Help You Sleep Better?), mặc dù tiếng ồn trắng có thể giúp cải thiện giấc ngủ và tạo môi trường âm thanh ổn định, việc sử dụng không đúng cách vẫn có thể gây ra một số ảnh hưởng nhất định. Vì vậy, người dùng nên lưu ý một số vấn đề sau:

Khi sử dụng tiếng ồn trắng không đúng cách vẫn có thể gây ra một số ảnh hưởng nhất định

• Nguy cơ ảnh hưởng đến thính giác nếu âm lượng quá cao: Nếu tiếng ồn trắng được bật ở mức âm lượng lớn trong thời gian dài, tai có thể phải tiếp xúc với âm thanh liên tục. Điều này có thể gây mệt mỏi thính giác, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Với trẻ sơ sinh, các khuyến cáo nhi khoa thường đề nghị giữ âm lượng dưới khoảng 50 dB; với người lớn cũng nên giữ dưới khoảng 60 dB khi bật trong thời gian dài (xem mục 6).
• Nguy cơ phụ thuộc vào âm thanh: Một số trẻ có thể hình thành thói quen ngủ cùng tiếng ồn trắng. Khi không có âm thanh quen thuộc này, trẻ có thể gặp khó khăn khi đi vào giấc ngủ. Vì vậy, phụ huynh nên tập cho trẻ ngủ trong nhiều điều kiện âm thanh khác nhau để tránh sự phụ thuộc hoàn toàn.
• Ảnh hưởng đến phát triển ngôn ngữ: Hiện nay chưa có nhiều bằng chứng khoa học mạnh mẽ cho thấy tiếng ồn trắng gây ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển ngôn ngữ. Tuy nhiên, nếu âm thanh được bật liên tục cả ngày, trẻ có thể ít tiếp xúc với các âm thanh giao tiếp tự nhiên. Do đó, tiếng ồn trắng nên được sử dụng chủ yếu trong thời gian ngủ hoặc khi cần thư giãn.

6. Hướng dẫn sử dụng tiếng ồn trắng an toàn

Mặc dù tiếng ồn trắng có thể giúp cải thiện giấc ngủ và tạo môi trường âm thanh ổn định, người dùng vẫn cần sử dụng đúng cách để đảm bảo an toàn, đặc biệt đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Việc kiểm soát âm lượng, vị trí đặt thiết bị và thời gian sử dụng sẽ giúp hạn chế những rủi ro không cần thiết.

Hướng dẫn sử dụng tiếng ồn trắng an toàn

Một số nguyên tắc quan trọng khi sử dụng tiếng ồn trắng bao gồm:

• Âm lượng an toàn: Với trẻ sơ sinh, âm lượng nên duy trì dưới khoảng 50 dB. Đối với trẻ nhỏ và người lớn, âm lượng cũng không nên vượt quá 60 dB để tránh ảnh hưởng đến thính giác khi sử dụng trong thời gian dài.
• Vị trí đặt thiết bị: Máy phát tiếng ồn trắng nên được đặt càng xa càng tốt, tối thiểu khoảng 2 mét so với giường hoặc nôi của trẻ, tuyệt đối không đặt trong nôi hay trên thành nôi. Khoảng cách này giúp âm thanh lan tỏa đều trong phòng mà không quá gần tai của trẻ.
• Thời gian sử dụng trong đêm: Tiếng ồn trắng có thể bật trong suốt thời gian ngủ nếu âm lượng được giữ ở mức thấp và ổn định. Tuy nhiên, nhiều gia đình vẫn ưu tiên hẹn giờ tắt sau khi trẻ đã ngủ sâu để hạn chế việc tiếp xúc âm thanh kéo dài.
• Thời điểm nên giảm dần tiếng ồn trắng: Khi trẻ lớn hơn, đặc biệt trong khoảng 6-12 tháng tuổi, phụ huynh có thể bắt đầu giảm dần thời gian sử dụng. Việc này giúp trẻ dần thích nghi với môi trường ngủ tự nhiên mà không phụ thuộc hoàn toàn vào âm thanh hỗ trợ.

7. Những trường hợp không nên dùng tiếng ồn trắng

Không phải trường hợp nào cũng nên sử dụng tiếng ồn trắng. Trong một số tình huống nhất định, cha mẹ cần cân nhắc hoặc tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi áp dụng.

Những trường hợp không nên dùng tiếng ồn trắng

Trẻ có vấn đề về thính lực

Nếu trẻ có dấu hiệu suy giảm thính lực hoặc đang được theo dõi các vấn đề liên quan đến tai, việc sử dụng thêm âm thanh liên tục có thể không phù hợp. Trong trường hợp này, cha mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ để đảm bảo việc sử dụng âm thanh không ảnh hưởng đến quá trình kiểm tra hoặc điều trị.

Trẻ sinh non cần được theo dõi đặc biệt

Trẻ sinh non thường có hệ thần kinh và thính giác nhạy cảm hơn so với trẻ sinh đủ tháng. Vì vậy, môi trường âm thanh xung quanh cần được kiểm soát cẩn thận. Việc sử dụng tiếng ồn trắng chỉ nên thực hiện khi có hướng dẫn từ nhân viên y tế hoặc chuyên gia chăm sóc trẻ sơ sinh.

Gia đình có môi trường quá yên tĩnh

Nếu không gian sống vốn đã yên tĩnh và ít tiếng ồn, trẻ có thể ngủ ngon mà không cần thêm âm thanh nền. Trong trường hợp này, việc sử dụng tiếng ồn trắng không thực sự cần thiết và đôi khi có thể khiến trẻ phụ thuộc vào âm thanh khi ngủ.

8. Câu hỏi thường gặp về tiếng ồn trắng

Nên bật tiếng ồn trắng cho trẻ sơ sinh trong bao lâu mỗi đêm?

Có thể bật trong suốt thời gian ngủ nếu âm lượng được giữ ở mức thấp và ổn định, nhưng nhiều gia đình hẹn giờ tắt sau khi trẻ đã ngủ sâu. Khi trẻ khoảng 6-12 tháng tuổi, phụ huynh có thể bắt đầu giảm dần thời gian sử dụng.

Nên đặt máy tiếng ồn trắng cách nôi của bé bao xa?

Nên đặt càng xa càng tốt, tối thiểu khoảng 2 mét so với giường hoặc nôi của trẻ, và tuyệt đối không đặt trong nôi hay trên thành nôi. Khoảng cách này giúp âm thanh lan tỏa đều trong phòng mà không quá gần tai của trẻ.

Tiếng ồn trắng có gây hại cho trẻ nhỏ không?

Có thể, nếu dùng không đúng cách: âm lượng lớn trong thời gian dài có thể gây mệt mỏi thính giác, và một số trẻ có thể quen ngủ cùng tiếng ồn trắng, khó ngủ khi thiếu âm thanh đó.

Kết luận

Tiếng ồn trắng có thể giúp cả trẻ nhỏ và người lớn dễ ngủ hơn trong môi trường nhiều tạp âm. Khi được sử dụng đúng cách và với âm lượng phù hợp, tiếng ồn trắng có thể trở thành một công cụ hỗ trợ hữu ích; nếu mất ngủ kéo dài trên 2 tuần hoặc có dấu hiệu ù tai, giảm thính lực, bạn nên đi khám thay vì chỉ dựa vào âm thanh nền.

Nếu bạn đọc quan tâm đến chủ đề sức khỏe, đặc biệt là cách tạo môi trường ngủ yên tĩnh cho cả gia đình, hãy tham khảo thêm các bài viết khác trong chuyên mục Khoa học giấc ngủ để cập nhật thêm những thông tin chính xác và hữu ích.

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

1. Why a White Noise Machine May Help Improve Your Sleep. Healthline. Link bài viết: healthline.com
2. Can white noise really help you sleep better?. Harvard Health Publishing. Link bài viết: health.harvard.edu
3. White Noise for Sleep: Benefits, Risks and How to Use It Effectively. U.S. News & World Report. Link bài viết: health.usnews.com