Đau thắt lưng bên phải là bệnh gì? Nguyên nhân & cách xử lý an toàn

Đau thắt lưng bên phải là tình trạng rất nhiều người gặp phải, từ nhân viên văn phòng trẻ đến người cao tuổi. Cơn đau có thể chỉ thoáng qua do căng cơ, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề nghiêm trọng hơn liên quan đến cột sống, thận - tiết niệu, gan mật hoặc các cơ quan nội tạng khác. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu chi tiết về tình trạng này trong bài viết dưới đây.

Tóm tắt nhanh

• Đau thắt lưng bên phải phổ biến nhất là do các vấn đề cơ xương khớp như căng cơ sau khi vặn người đột ngột, nhưng cũng có thể là tín hiệu cảnh báo bệnh lý về thận, gan mật hoặc tiêu hóa.
• Đau tăng khi di chuyển và giảm khi nghỉ ngơi thường là dấu hiệu bệnh cơ xương khớp; đau ngay cả khi nghỉ ngơi hoặc dữ dội hơn về đêm thường gợi ý nguyên nhân không đơn thuần do cơ và cần thăm khám sớm.
• Gọi cấp cứu 115 hoặc đến ngay khoa cấp cứu nếu đau kèm các dấu hiệu như sốt cao, rét run, tiểu buốt, tiểu ra máu; bí tiểu, tiểu hoặc đại tiện không tự chủ, tê vùng bẹn, yếu chân tăng dần, hoặc đau sau chấn thương mạnh.
• Nên đi khám sớm nếu đau kéo dài quá 1–2 tuần, đau tăng về đêm, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau lan xuống dưới gối kèm tê bì, hoặc đau kèm rối loạn kinh nguyệt, đau bụng dưới ở phụ nữ.

1. Đau thắt lưng bên phải là như thế nào?

Đau thắt lưng bên phải là cảm giác khó chịu, đau nhức ở vùng lưng dưới bên phải, từ dưới xương sườn cuối đến trên mông; nhiều người cũng dùng cách gọi này cho cơn đau ở lưng phải phía dưới bả vai. Theo Cleveland Clinic1, vùng thắt lưng nâng đỡ phần lớn trọng lượng cơ thể, giúp ổn định cột sống và là điểm bám của nhiều cơ, dây chằng. Vì chịu nhiều áp lực như vậy, các vấn đề ở vùng thắt lưng có thể gây ra cơn đau cấp tính hoặc mạn tính.

Cơn đau thắt lưng bên phải có nhiều biểu hiện khác nhau tùy vào nguyên nhân gây bệnh. Việc quan sát tính chất cơn đau sẽ giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán chính xác hơn:

• Đau âm ỉ: Cơn đau không dữ dội nhưng kéo dài dai dẳng, thường tăng lên khi ngồi lâu hoặc duy trì một tư thế quá lâu.
• Đau nhói từng cơn: Cảm giác như có vật sắc nhọn đâm vào, thường xuất hiện đột ngột khi vặn người, bê vác đồ nặng hoặc sau một cử động sai tư thế.
• Đau theo vận động: Đau tăng khi di chuyển, đi lại và giảm bớt khi nghỉ ngơi (thường là dấu hiệu của bệnh lý cơ xương khớp).
• Đau liên tục: Đau ngay cả khi nghỉ ngơi hoặc đau dữ dội hơn về đêm, thường gợi ý nguyên nhân không đơn thuần do cơ và cần được thăm khám sớm.

Đau thắt lưng bên phải là cảm giác khó chịu, đau nhức ở vùng phía bên phải lưng gần thắt lưng hoặc vùng lưng phải phía dưới bả vai.

2. Nguyên nhân gây đau thắt lưng bên phải thường gặp

Trên lâm sàng, đau thắt lưng bên phải có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là các vấn đề cơ xương khớp. Tuy nhiên, một số bệnh lý nội tạng cũng có thể gây đau lưng bên phải với biểu hiện khá giống với cơn đau gây nên do cơ xương khớp. Việc phân biệt rõ nguyên nhân gây bệnh có thể giúp người bệnh biết chính xác mình cần thăm khám ở chuyên khoa nào.

Nguyên nhân cơ xương khớp

Phần lớn các trường hợp đau thắt lưng bên phải có liên quan đến hệ cơ - xương - cột sống, do vùng thắt lưng phải chịu tải trọng lớn của cơ thể:

• Căng cơ và giãn dây chằng: Thường xảy ra sau một động tác vặn người đột ngột hoặc bê vác vật nặng sai tư thế. Cơn đau thường rõ rệt ở vùng cơ cạnh cột sống, có thể gây co thắt cơ khiến bạn khó cúi hoặc xoay người.
• Thoái hóa cột sống thắt lưng: Theo thời gian, các đốt sống và sụn khớp bị bào mòn, hình thành các gai xương. Những gai này cọ xát vào mô mềm hoặc chèn ép thần kinh gây đau âm ỉ, dai dẳng và thường kèm theo tình trạng cứng khớp vào buổi sáng.
• Thoát vị đĩa đệm lệch phải: Khi nhân nhầy đĩa đệm thoát ra ngoài và lệch sang phải, nó có thể chèn ép rễ thần kinh tọa bên phải. Dây thần kinh tọa là dây thần kinh dài và lớn nhất cơ thể, bắt đầu từ thắt lưng, chạy qua mông và xuống tận bàn chân. Theo Cleveland Clinic2, thoát vị đĩa đệm thắt lưng có thể gây đau lan xuống mông và chân (đau thần kinh tọa), kèm tê bì hoặc châm chích.
• Hội chứng cơ hình lê: Đây là tình trạng cơ hình lê (nằm sâu ở vùng mông) bị co thắt và kích thích dây thần kinh tọa. Người bệnh thường đau sâu ở mông phải, lan xuống mặt sau đùi, dễ nhầm với thoát vị đĩa đệm.

Bệnh lý cơ xương khớp như thoái hóa cột sống lưng là một nguyên nhân gây nên đau thắt lưng bên phải

Nguyên nhân liên quan đến thận

Thận phải nằm ngay dưới xương sườn phía sau lưng. Các vấn đề tại đây thường gây ra những cơn đau mang tính chất "nội khoa" đặc trưng:

• Sỏi thận phải: Khi viên sỏi di chuyển hoặc kẹt trong niệu quản, nó gây ra cơn đau quặn thận. Cảm giác đau nhói phía sau lưng bên phải dội lên từng cơn, có thể lan xuống vùng bẹn và cơ quan sinh dục.
• Nhiễm trùng thận (Viêm thận - Bể thận): Do vi khuẩn xâm nhập từ đường tiết niệu. Ngoài đau lưng, người bệnh thường có dấu hiệu toàn thân như sốt, rùng mình, nước tiểu có mùi hôi hoặc lẫn máu.
• Ứ nước thận: Thường là hệ quả của sỏi hoặc hẹp niệu quản, khiến nước tiểu bị ứ đọng làm căng giãn bao thận, gây ra cảm giác đau tức nặng vùng thắt lưng phải.
• Thận đa nang hoặc u thận: Bệnh thận đa nang có thể gây đau âm ỉ vùng hông lưng (thường cả hai bên), tiểu ra máu và tăng huyết áp. U thận giai đoạn sớm thường không có triệu chứng; về sau có thể gây tiểu ra máu, đau hông lưng một bên và sụt cân, cần được phát hiện qua siêu âm hoặc chụp chiếu.

Nguyên nhân liên quan đến gan - mật

Vì gan và túi mật nằm ở phía trên bên phải ổ bụng, nên các tổn thương tại đây thường gây đau lan tỏa ra phía sau lưng:

• Sỏi mật hoặc viêm túi mật: Cơn đau thường xuất hiện sau bữa ăn nhiều dầu mỡ. Đau nhói ở hạ sườn phải và có xu hướng lan xuyên ra sau lưng hoặc lên bả vai phải.
• Bệnh lý về gan: Viêm gan hoặc gan nhiễm mỡ mức độ nặng có thể làm gan sưng to, gây áp lực lên các mô xung quanh và dẫn đến cảm giác đau âm ỉ vùng thắt lưng và mạn sườn phải.

Do vị trí gan nằm phần nhiều ở phía bên phải nên các cơn đau ở gan có thể gây đau lan sang vùng thắt lưng và mạn sườn phải.

Nguyên nhân phụ khoa - tiêu hóa

Trong một số ít trường hợp, đau lưng phải là triệu chứng cảnh báo các vấn đề ở cơ quan lân cận:

• Ở phụ nữ: Các tình trạng như u nang buồng trứng phải, lạc nội mạc tử cung hoặc viêm vùng chậu có thể gây ra những cơn đau thắt lưng dữ dội, đặc biệt là trong chu kỳ kinh nguyệt.
• Viêm ruột thừa: Dấu hiệu điển hình là đau quanh rốn rồi khu trú ở bụng dưới bên phải, kèm sốt nhẹ, buồn nôn, chán ăn. Ở một số người có ruột thừa nằm sau manh tràng, cơn đau có thể biểu hiện ở vùng thắt lưng bên phải. Viêm ruột thừa là cấp cứu ngoại khoa, cần đến bệnh viện ngay.
• Táo bón lâu ngày: Phần đại tràng lên nằm ở phía bên phải ổ bụng. Khi táo bón kéo dài, phân tích tụ làm đại tràng căng giãn, có thể gây cảm giác đau tức, âm ỉ lan ra vùng lưng dưới.
• Viêm đại tràng: Viêm ở manh tràng hoặc đại tràng lên, vốn nằm ở ổ bụng bên phải, có thể gây đau bụng lan tỏa và đôi khi đau lan ra thắt lưng bên phải, thường kèm rối loạn đại tiện như tiêu chảy, phân nhầy máu.

3. Khi nào đau thắt lưng bên phải cần đi khám hoặc cấp cứu?

Gọi cấp cứu 115 hoặc đến ngay khoa cấp cứu gần nhất nếu đau thắt lưng bên phải kèm theo:

• Sốt cao, rét run, tiểu buốt, tiểu đục hoặc tiểu ra máu: có thể là nhiễm trùng thận, cần điều trị kịp thời để tránh nhiễm khuẩn huyết.
• Cơn đau quặn dữ dội từng cơn, lan xuống bẹn, kèm buồn nôn, nôn nhiều: nghi sỏi thận gây tắc nghẽn.
• Đau bụng dưới bên phải tăng dần, sốt, buồn nôn: nghi viêm ruột thừa.
• Đau hạ sườn phải dữ dội sau bữa ăn nhiều dầu mỡ, sốt, vàng da, vàng mắt: nghi viêm túi mật, tắc mật.
• Bí tiểu, tiểu hoặc đại tiện không tự chủ, tê vùng bẹn và tầng sinh môn, yếu chân tăng dần, hoặc đau sau chấn thương mạnh.

Nên đi khám sớm nếu đau kéo dài quá 1–2 tuần, đau tăng về đêm, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau lan xuống dưới gối kèm tê bì, hoặc đau kèm rối loạn kinh nguyệt, đau bụng dưới ở phụ nữ.

Để tìm nguyên nhân, bác sĩ sẽ hỏi bệnh, khám bụng và cột sống, sau đó có thể chỉ định xét nghiệm máu, nước tiểu, siêu âm bụng, chụp X-quang, CT hoặc MRI tùy trường hợp. Đau do thận, gan mật hay ruột thừa cần được điều trị theo bệnh gốc tại chuyên khoa phù hợp. Tìm hiểu thêm về vị trí đau lưng do thận.

4. Cách giảm đau thắt lưng bên phải tại nhà

Với các trường hợp đau thắt lưng mức độ nhẹ do cơ xương khớp hoặc vận động quá sức, không có dấu hiệu cảnh báo ở trên, bạn có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà để làm dịu cơn đau và hỗ trợ phục hồi.

• Chế độ nghỉ ngơi: Nằm trên bề mặt có độ cứng trung bình (không quá mềm) khoảng 15–20 phút để thả lỏng các nhóm cơ bị co thắt. Lưu ý không nằm bất động quá lâu vì có thể gây cứng khớp; hãy đi lại nhẹ nhàng khi cơn đau cho phép.
• Điều chỉnh tư thế ngủ: Hãy thử nằm nghiêng sang trái và đặt một chiếc gối nhỏ giữa hai đầu gối để giữ cột sống ở vị trí trung tính, giảm áp lực lên vùng lưng bên phải. Hạn chế ngủ nằm sấp vì tư thế này làm thắt lưng võng xuống.
• Chườm lạnh, chườm ấm: Trong 24–48 giờ đầu sau chấn thương hoặc cơn đau nhói đột ngột, hãy chườm lạnh để giảm sưng đau. Sau 48 giờ, chuyển sang chườm ấm để giãn cơ, tăng lưu thông máu và hỗ trợ phục hồi mô mềm. Mỗi lần chườm 15–20 phút, luôn lót khăn để tránh bỏng da.
• Thực hiện một số bài tập giãn cơ nhẹ: Khi cơn đau cấp đã thuyên giảm, một số bài tập giãn cơ nhẹ giúp giảm căng cơ và khôi phục vận động cho cột sống, như tư thế ôm gối, tư thế con mèo, tư thế nhân sư, vặn mình nằm ngửa. Dừng tập nếu cơn đau tăng lên hoặc lan xuống chân.
• Sử dụng thuốc giảm đau: Có thể dùng thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol hoặc ibuprofen trong thời gian ngắn để giảm đau cấp, nhưng hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ về liều dùng. Người có bệnh dạ dày, thận, gan, tim mạch hoặc đang mang thai không nên tự ý dùng thuốc, và không nên tự dùng quá 7 ngày khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Thực hiện một số bài tập giãn cơ nhẹ có thể cải thiện cơn đau thắt lưng bên phải

5. Câu hỏi thường gặp về đau thắt lưng bên phải

Đau thắt lưng bên phải nên chườm nóng hay lạnh?

Với đau nhẹ do cơ xương khớp và không có dấu hiệu cảnh báo, trong 24–48 giờ đầu sau chấn thương hoặc cơn đau nhói đột ngột hãy chườm lạnh để giảm sưng đau; sau 48 giờ chuyển sang chườm ấm để giãn cơ. Mỗi lần chườm 15–20 phút, luôn lót khăn để tránh bỏng da.

Đau thắt lưng bên phải có phải do thận không?

Có thể. Thận phải nằm ngay dưới xương sườn phía sau lưng, nên sỏi thận phải có thể gây đau nhói từng cơn lan xuống bẹn, còn nhiễm trùng thận thường kèm sốt, rùng mình, nước tiểu có mùi hôi hoặc lẫn máu.

Đau thắt lưng bên phải uống thuốc gì?

Có thể dùng thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol hoặc ibuprofen trong thời gian ngắn, nhưng hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về liều dùng; người có bệnh dạ dày, thận, gan, tim mạch hoặc đang mang thai không nên tự ý dùng, và không tự dùng quá 7 ngày khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Kết luận

Đau thắt lưng bên phải không chỉ là hệ quả của sinh hoạt sai tư thế mà còn có thể là tín hiệu cảnh báo bệnh lý về thận, gan mật hoặc tiêu hóa. Hãy phân biệt đúng tính chất cơn đau, đi khám kịp thời khi có dấu hiệu cảnh báo, và nếu bạn đau ở phía đối diện, có thể đọc thêm về đau lưng bên trái.

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo