Viêm mũi: Nguyên nhân, triệu chứng, phân loại và cách điều trị hiệu quả

Viêm mũi là một trong những vấn đề hô hấp phổ biến nhất, gây ra những phiền toái không nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày. Tình trạng này không chỉ đơn thuần là phản ứng dị ứng mà còn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân phức tạp khác nhau. Việc hiểu rõ về các dạng viêm mũi và cách can thiệp đúng y khoa là yếu tố then chốt để ngăn ngừa biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

1. Viêm mũi là gì?

Viêm mũi là tình trạng viêm lớp niêm mạc hốc mũi, khiến mạch máu giãn nở và tăng tiết dịch nhầy. Quá trình này gây ra các triệu chứng khó chịu như nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi liên tục, ảnh hưởng trực tiếp đến đường hô hấp của mọi lứa tuổi.

Bệnh có thể diễn ra dưới dạng cấp tính hoặc mạn tính tùy theo thời gian kéo dài. Trong khi viêm cấp tính thường kết thúc nhanh sau điều trị, thì viêm mạn tính kéo dài dai dẳng trên 12 tuần, gây tổn thương niêm mạc sâu và đòi hỏi việc xác định căn nguyên chính xác để điều trị dứt điểm.

Thực tế, không phải mọi trường hợp viêm mũi đều do dị ứng mà có thể khởi phát từ virus, vi khuẩn hoặc rối loạn vận mạch. Theo Mayo Clinic về Nonallergic rhinitis, các triệu chứng hắt hơi, nghẹt mũi hoàn toàn có thể xảy ra mà không có sự tham gia của hệ thống miễn dịch.

Viêm mũi gây sưng nề niêm mạc và tăng tiết dịch nhầy, dẫn đến tình trạng nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi
gây khó chịu cho hệ hô hấp.

2. Nguyên nhân gây viêm mũi

Virus đường hô hấp

Virus là tác nhân phổ biến nhất gây ra các đợt viêm mũi cấp tính, thường đi kèm với các triệu chứng cảm lạnh thông thường. Khi virus xâm nhập vào niêm mạc mũi, hệ miễn dịch sẽ phản ứng bằng cách tăng tiết dịch nhầy và gây sưng tấy các mô. Tình trạng này thường tự giới hạn và khỏi sau một thời gian ngắn khi cơ thể loại bỏ được mầm bệnh.

Dị ứng (bụi nhà, phấn hoa, lông động vật)

Phản ứng dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các tác nhân vô hại từ môi trường như bụi nhà, phấn hoa hoặc lông thú cưng. Quá trình này giải phóng các chất trung gian hóa học, điển hình là histamine, dẫn đến viêm niêm mạc dữ dội. Đây là nguyên nhân gây ra các đợt hắt hơi liên tục và ngứa mũi kéo dài.

Không khí ô nhiễm, khói thuốc

Môi trường sống ô nhiễm với nồng độ bụi mịn cao hoặc khói thuốc lá là những yếu tố kích ứng trực tiếp lên niêm mạc mũi. Theo nghiên cứu về Rhinitis and air pollution trên PubMed, các hạt vật chất và hóa chất độc hại trong không khí làm suy yếu hàng rào bảo vệ của mũi. Điều này khiến niêm mạc trở nên nhạy cảm hơn và dễ bị viêm nhiễm mạn tính.

Thay đổi thời tiết, lạnh đột ngột

Sự biến đổi thất thường của nhiệt độ và độ ẩm không khí, đặc biệt là khi trời chuyển lạnh đột ngột, có thể gây viêm mũi. Không khí lạnh và khô làm khô niêm mạc, làm giảm khả năng lọc bụi và kháng khuẩn của các lông chuyển trong mũi. Phản ứng này thường khiến người bệnh bị nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi ngay khi ra ngoài trời lạnh.

Tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc điều trị các bệnh lý khác có thể gây ra tác dụng phụ dẫn đến tình trạng viêm mũi. Các nhóm thuốc thường gặp bao gồm thuốc điều trị cao huyết áp, thuốc an thần hoặc các loại thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs). Tình trạng này cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá để điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp cho người bệnh.

3. Các dạng viêm mũi thường gặp

Viêm mũi dị ứng

Viêm mũi dị ứng là phản ứng quá mức của hệ miễn dịch khi niêm mạc mũi tiếp xúc trực tiếp với các dị nguyên như phấn hoa, bụi nhà hoặc lông động vật. Khi các tác nhân này xâm nhập, cơ thể sẽ giải phóng histamine gây ra tình trạng ngứa mũi, hắt hơi liên tục và chảy nước mũi trong.

Các triệu chứng này thường có đặc điểm tái phát theo mùa hoặc xảy ra quanh năm tùy thuộc vào loại dị nguyên mà người bệnh tiếp xúc. Nếu không được kiểm soát tốt, tình trạng viêm nhiễm kéo dài có thể gây phù nề niêm mạc và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng giấc ngủ cũng như hiệu suất làm việc hàng ngày.

Viêm mũi dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các dị nguyên, giải phóng histamine
gây hắt hơi, ngứa mũi và có thể làm suy giảm chất lượng giấc ngủ nếu không được kiểm soát.

Viêm mũi không do dị ứng

Khác với dạng dị ứng, viêm mũi không do dị ứng thường xuất hiện mà không có sự tham gia của các kháng thể miễn dịch đặc hiệu. Tình trạng này gây ra các triệu chứng tương tự như nghẹt mũi và chảy dịch nhưng không kèm theo cảm giác ngứa mắt hay ngứa họng như ở người bị dị ứng.

Các đợt viêm thường khởi phát do sự thay đổi đột ngột của thời tiết, môi trường ô nhiễm hoặc tiếp xúc với các mùi mạnh như nước hoa và hóa chất. Theo thông tin y khoa từ Mayo Clinic về Nonallergic rhinitis, dạng viêm này thường gặp hơn ở người trưởng thành và cần có phương pháp tiếp cận điều trị riêng biệt.

Viêm mũi do virus

Viêm mũi do virus thường là một phần của hội chứng cảm lạnh cấp tính với các biểu hiện điển hình như chảy nước mũi, nghẹt mũi, đôi khi kèm theo sốt nhẹ hoặc đau họng. Đặc điểm quan trọng của dạng viêm này là diễn tiến ngắn, thường có khả năng tự khỏi sau khoảng 7 đến 10 ngày khi hệ miễn dịch ổn định. Do đó, việc điều trị chủ yếu tập trung vào nghỉ ngơi và giảm nhẹ các triệu chứng để cơ thể nhanh chóng phục hồi sức khỏe tự nhiên.

Viêm mũi vận mạch

Viêm mũi vận mạch xảy ra do sự rối loạn trong việc điều hòa các mạch máu tại niêm mạc mũi, khiến chúng giãn nở quá mức và gây nghẹt. Đây không phải là một bệnh lý nhiễm trùng hay dị ứng mà là sự nhạy cảm quá mức của các dây thần kinh kiểm soát mạch máu vùng mũi.

Tình trạng này hay gặp nhất khi có sự thay đổi đột ngột về nhiệt độ, độ ẩm hoặc khi người bệnh ăn các món cay nóng. Theo thông tin từ Cleveland Clinic về Gustatory rhinitis, đây là một dạng viêm mũi vận mạch điển hình xảy ra ngay sau khi ăn uống các thực phẩm gây kích thích.

Viêm mũi do thuốc

Viêm mũi do thuốc là hệ quả của việc lạm dụng thuốc xịt co mạch kéo dài, khiến mạch máu giãn nở mạnh hơn ban đầu khi ngừng thuốc và tạo ra sự lệ thuộc. Tình trạng nghẹt mũi dữ dẳng này rất khó điều trị, đòi hỏi người bệnh phải kiên trì tuân thủ lộ trình cai thuốc dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. 

Việc sử dụng thuốc không đúng cách không chỉ gây tổn thương niêm mạc mà còn có nguy cơ dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng về cấu trúc mũi.

Viêm mũi do thuốc là hệ quả của việc lạm dụng thuốc xịt co mạch kéo dài, gây giãn mạch máu và lệ thuộc thuốc,
dẫn đến tình trạng nghẹt mũi dữ dội và tổn thương niêm mạc.

Viêm mũi teo

Viêm mũi teo là một dạng bệnh lý mạn tính khiến niêm mạc mũi dần mỏng đi và trở nên khô khốc, làm mất đi chức năng làm ấm và lọc không khí. Trong hốc mũi thường hình thành các vảy cứng, có mùi hôi và đôi khi gây chảy máu mũi khi các vảy này bong tróc ra.

Mặc dù đây là dạng viêm mũi ít gặp hơn các loại khác, nhưng nó lại gây ra sự khó chịu kéo dài và làm giảm đáng kể khả năng khứu giác của người bệnh. Việc điều trị viêm mũi teo tập trung vào việc làm sạch hốc mũi thường xuyên và giữ độ ẩm cần thiết cho niêm mạc để giảm bớt các triệu chứng.

4. Triệu chứng viêm mũi thường gặp

Khi niêm mạc mũi bị kích ứng hoặc tổn thương, cơ thể sẽ phản ứng thông qua một loạt các triệu chứng lâm sàng điển hình. Tùy thuộc vào nguyên nhân gây viêm mũi là do dị ứng, virus hay các yếu tố môi trường mà các biểu hiện này có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc kết hợp với nhau, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sự thông thoáng của đường thở.

Dưới đây là những triệu chứng phổ biến nhất mà người bệnh thường gặp phải:

• Chảy nước mũi

• Nghẹt mũi

• Hắt hơi nhiều

• Ngứa mũi

• Giảm khứu giác

• Có thể kèm đau đầu, mệt mỏi

5. Khi nào người bị viêm mũi cần gặp bác sĩ?

Người bệnh cần sớm thăm khám tại các cơ sở chuyên khoa nếu xuất hiện những tình huống cụ thể sau đây:

• Các triệu chứng kéo dài liên tục trên 10 ngày mà không có dấu hiệu cải thiện dù đã chăm sóc tại nhà.

• Tình trạng nghẹt mũi nặng đi kèm với cảm giác đau nhức hoặc áp lực dữ dội tại vùng mặt và các hốc xoang.

• Xuất hiện tình trạng sốt cao hoặc dịch mũi chuyển sang màu đục và có mùi hôi khó chịu kéo dài.

• Đối tượng là trẻ nhỏ có các biểu hiện quấy khóc, khó thở hoặc dấu hiệu mệt mỏi bất thường khi bị viêm mũi.

Hãy đi gặp bác sĩ ngay khi gặp những biểu hiện đã được nhắc đến trên đây.

6. Đối tượng và yếu tố nguy cơ dễ bị viêm mũi

Viêm mũi có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có hệ miễn dịch nhạy cảm hoặc thường xuyên tiếp xúc với tác nhân gây hại sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Dưới đây là các đối tượng và yếu tố phổ biến làm tăng khả năng khởi phát bệnh:

• Trẻ em: Đây là nhóm đối tượng có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và cấu trúc đường hô hấp còn nhỏ hẹp, khiến trẻ rất dễ bị tấn công bởi các loại virus gây viêm mũi cấp tính. Ngoài ra, việc sinh hoạt trong môi trường tập thể như trường học cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo các tác nhân gây bệnh từ đường hô hấp.

• Người có cơ địa dị ứng: Những cá nhân có tiền sử mắc các bệnh lý như chàm, hen suyễn hoặc viêm kết mạc dị ứng thường có niêm mạc mũi nhạy cảm quá mức. Khi tiếp xúc với các dị nguyên từ môi trường, hệ miễn dịch của họ sẽ phản ứng mạnh mẽ hơn bình thường, dẫn đến tình trạng viêm niêm mạc mũi dai dẳng và dễ tái phát.

• Người sống trong môi trường ô nhiễm: Việc thường xuyên hít phải bụi mịn, hóa chất công nghiệp hoặc khí thải từ các phương tiện giao thông làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của mũi. Các hạt vật chất này bám vào niêm mạc, gây ra các phản ứng viêm mạn tính và làm giảm khả năng tự làm sạch của các lông chuyển trong hốc mũi.

• Người hút thuốc lá hoặc hít khói thuốc: Khói thuốc chứa hàng ngàn hóa chất độc hại gây kích ứng trực tiếp và làm tê liệt hoạt động của các lông mao trong mũi. Điều này không chỉ khiến niêm mạc dễ bị viêm mà còn làm chậm quá trình phục hồi của cơ thể, tạo điều kiện cho các tác nhân gây bệnh xâm nhập sâu hơn vào đường hô hấp.

7. Biến chứng thường gặp của viêm mũi

Viêm xoang

Viêm xoang là biến chứng phổ biến nhất khi tình trạng viêm niêm mạc mũi không được kiểm soát. Khi mũi bị viêm và sưng tấy, các ống thông nối giữa mũi và xoang bị tắc nghẽn, tạo điều kiện cho dịch nhầy tích tụ bên trong các hốc xoang. Sự ứ đọng này tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến nhiễm trùng, đau nhức vùng mặt và đau đầu dữ dội.

Viêm xoang là một biến chứng vô cùng thường gặp khi bị viêm mũi. Viêm xoang sẽ khiến người bệnh
luôn có cảm giác bị nặng mặt và đau nhức đầu.

Viêm tai giữa

Cấu trúc mũi và tai được kết nối thông qua vòi Eustache, một ống nhỏ giúp cân bằng áp suất. Khi bị viêm mũi kéo dài, đặc biệt là ở trẻ em, dịch viêm và vi khuẩn có thể di chuyển ngược từ mũi lên tai giữa qua đường này. Tình trạng này gây ra các đợt viêm tai giữa cấp tính, biểu hiện bằng cảm giác đau tai, ù tai và thậm chí là suy giảm thính lực tạm thời.

Rối loạn giấc ngủ

Nghẹt mũi do viêm niêm mạc khiến người bệnh buộc phải thở bằng miệng khi ngủ, dẫn đến khô họng và ngáy. Tình trạng này làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ, khiến người bệnh thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm hoặc ngủ không sâu giấc. Theo nghiên cứu về Sleep and Rhinitis trên PubMed, sự tắc nghẽn đường thở do viêm mũi liên quan chặt chẽ đến tình trạng mệt mỏi và buồn ngủ quá mức vào ban ngày.

Ảnh hưởng chất lượng cuộc sống

Các triệu chứng như hắt hơi liên tục, chảy nước mũi và đau đầu khiến người bệnh gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp và công việc. Việc phải đối mặt với các triệu chứng dai dẳng làm giảm khả năng tập trung, gây tâm lý cáu gắt và hạn chế các hoạt động thể chất ngoài trời. Nếu không được điều trị dứt điểm, viêm mũi mạn tính sẽ trở thành một rào cản lớn, làm giảm sự thoải mái trong sinh hoạt thường nhật.

Các triệu chứng viêm mũi dai dẳng như hắt hơi và đau đầu không chỉ gây khó khăn trong giao tiếp
mà còn làm giảm khả năng tập trung, gây tâm lý cáu gắt và hạn chế các hoạt động thể chất.

8. Chẩn đoán viêm mũi bằng cách nào?

Việc chẩn đoán đúng loại viêm mũi là bước quan trọng nhất để xây dựng một phác đồ điều trị hiệu quả và hạn chế tình trạng tái phát. Dưới đây là các bước thường quy trong quá trình chẩn đoán bệnh lý này:

• Khai thác triệu chứng và tiền sử dị ứng: Bác sĩ sẽ đặt các câu hỏi về thời điểm khởi phát triệu chứng, các yếu tố làm bệnh nặng hơn và tiền sử gia đình có ai bị dị ứng hay hen suyễn hay không. Việc nắm rõ các thói quen sinh hoạt và môi trường làm việc cũng giúp loại trừ các tác nhân gây kích ứng từ bên ngoài.

• Khám mũi họng: Thông qua việc nội soi hoặc sử dụng đèn soi chuyên dụng, bác sĩ có thể quan sát trực tiếp tình trạng của niêm mạc mũi, xem có bị phù nề, xung huyết hay có polyp mũi không. Quá trình này giúp đánh giá lượng dịch nhầy và phát hiện các bất thường về cấu trúc bên trong hốc mũi.

• Test dị ứng trong trường hợp nghi ngờ viêm mũi dị ứng: Nếu nghi ngờ các triệu chứng có liên quan đến hệ miễn dịch, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện test lẩy da hoặc xét nghiệm máu tìm kháng thể IgE đặc hiệu. Kết quả này giúp xác định chính xác người bệnh đang dị ứng với loại tác nhân nào như phấn hoa, nấm mốc hay bụi nhà.

9. Các phương pháp điều trị viêm mũi

Điều trị không dùng thuốc

Việc thay đổi lối sống và thói quen sinh hoạt đóng vai trò nền tảng trong việc kiểm soát các triệu chứng viêm mũi mà không gây ra tác dụng phụ cho cơ thể. Những biện pháp này giúp giảm bớt sự nhạy cảm của niêm mạc và ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng hơn.

• Tránh dị nguyên: Chủ động cách ly với các tác nhân gây kích ứng như khói thuốc, bụi bặm, phấn hoa hoặc lông thú cưng để ngăn chặn phản ứng viêm khởi phát.

• Vệ sinh mũi đúng cách: Sử dụng nước muối sinh lý để loại bỏ dịch nhầy, bụi bẩn và các tác nhân gây dị ứng bám trên niêm mạc mũi hàng ngày.

• Giữ ấm cơ thể: Đặc biệt chú ý bảo vệ vùng cổ, ngực và mũi khi thời tiết chuyển lạnh hoặc khi làm việc trong môi trường máy lạnh để tránh co thắt mạch máu niêm mạc.

Điều trị dùng thuốc

Trong những trường hợp triệu chứng gây khó chịu nhiều hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, việc can thiệp bằng thuốc là cần thiết để kiểm soát tình trạng viêm. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

• Thuốc kháng histamine: Giúp ức chế các phản ứng dị ứng, làm giảm nhanh tình trạng hắt hơi, ngứa mũi và chảy nước mũi trong.

• Thuốc xịt mũi (theo chỉ định): Các loại thuốc xịt chứa corticosteroid giúp giảm viêm tại chỗ hiệu quả, nhưng cần được kiểm soát liều lượng để tránh làm mỏng niêm mạc mũi.

• Không tự ý lạm dụng thuốc: Tuyệt đối không tự mua các loại thuốc co mạch xịt mũi quá 5-7 ngày để tránh biến chứng viêm mũi do thuốc rất khó điều trị.

Điều trị có dùng thuốc cho bệnh viêm mũi

Một số phương pháp hỗ trợ khác

Bên cạnh việc dùng thuốc, các biện pháp hỗ trợ giúp duy trì độ ẩm và làm sạch đường hô hấp sẽ đẩy nhanh quá trình hồi phục của niêm mạc mũi.

• Rửa mũi bằng dung dịch phù hợp: Sử dụng bình rửa mũi chuyên dụng với áp lực vừa phải để làm sạch sâu các hốc xoang, giúp đường thở thông thoáng hơn.

• Điều chỉnh môi trường sống: Sử dụng máy lọc không khí hoặc máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ để giảm thiểu các yếu tố kích ứng và giữ cho niêm mạc mũi không bị khô.

10. Dinh dưỡng cho người bị viêm mũi

Viêm mũi nên ăn gì?

Việc ưu tiên các nhóm thực phẩm có khả năng kháng viêm tự nhiên và giàu dưỡng chất sẽ giúp làm dịu niêm mạc mũi đang bị tổn thương. Đặc biệt, các loại thực phẩm này hỗ trợ cơ thể chống lại các gốc tự do và tác nhân gây bệnh từ môi trường hiệu quả hơn.

• Thực phẩm giàu vitamin: Các loại trái cây họ cam quýt, dâu tây hoặc bông cải xanh chứa hàm lượng Vitamin C rất cao, giúp tăng cường hàng rào miễn dịch và làm bền thành mạch máu tại niêm mạc mũi. Bên cạnh đó, thực phẩm giàu Vitamin A như cà rốt, bí đỏ giúp duy trì độ ẩm và bảo vệ sự toàn vẹn của lớp biểu mô đường hô hấp.

• Uống đủ nước: Nước đóng vai trò thiết yếu trong việc làm loãng dịch nhầy, giúp quá trình đào thải chất tiết ra khỏi hốc mũi dễ dàng hơn. Ngoài nước lọc, người bệnh có thể bổ sung thêm các loại nước ép trái cây hoặc trà thảo mộc ấm để làm dịu cổ họng và giảm cảm giác khô mũi khi thời tiết hanh khô.

Viêm mũi nên kiêng gì?

Bên cạnh những thực phẩm có lợi, người bệnh cũng cần hạn chế một số loại thức ăn có khả năng kích thích phản ứng dị ứng hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng phù nề niêm mạc. Việc kiểm soát tốt chế độ ăn uống sẽ giúp ngăn ngừa các đợt hắt hơi và nghẹt mũi tái phát dữ dội.

• Thực phẩm dễ gây kích ứng: Các loại đồ ăn cay nóng chứa nhiều ớt, tiêu hoặc các món ăn nhiều dầu mỡ có thể kích thích niêm mạc mũi tiết nhiều dịch hơn. Theo thông tin từ Cleveland Clinic về Gustatory rhinitis, một số người có thể bị chảy nước mũi ngay lập tức khi tiêu thụ các thực phẩm gây kích ứng mạnh này.

• Hạn chế rượu bia, thuốc lá: Các chất kích thích như cồn và nicotine không chỉ làm suy giảm hệ miễn dịch mà còn gây giãn mạch máu, khiến tình trạng nghẹt mũi trở nên nghiêm trọng hơn. Ngoài ra, rượu bia có tác dụng lợi tiểu gây mất nước, làm cho dịch mũi bị đặc lại và khó lưu thông, tạo cảm giác đau nhức vùng xoang.

Hạn chế rượu bia, thuốc lá sẽ giúp người bệnh không bị tái phát bệnh.

Kết luận

Dù viêm mũi là bệnh lý hô hấp phổ biến, việc nhận biết sớm dấu hiệu và điều trị đúng cách là chìa khóa để bảo vệ niêm mạc, ngăn ngừa biến chứng như viêm xoang hay rối loạn giấc ngủ. Hãy chú trọng cải thiện môi trường sống và dinh dưỡng để duy trì hệ hô hấp khỏe mạnh. 

Nếu bạn quan tâm đến các vấn đề sức khỏe do chất lượng giấc ngủ kém gây ra, hãy tham khảo thêm các bài viết chuyên sâu tại chuyên mục Khoa học về giấc ngủ của chúng tôi để cập nhật những kiến thức y khoa chính xác nhất.

Tài liệu tham khảo

1. Mayo Clinic Staff. Nonallergic rhinitis - Symptoms and causes. Mayo Clinic, 2023. Link bài viết: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/nonallergic-rhinitis/symptoms-causes/syc-20351229 

2. Cleveland Clinic Medical Professional. Gustatory Rhinitis: Symptoms, Causes & Treatment. Cleveland Clinic, 2024. Link bài viết: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/gustatory-rhinitis

3. Naclerio R, Ansotegui IJ, Bousquet J, et al. International expert consensus on the management of allergic rhinitis (AR) aggravated by air pollution. PubMed, 2024. Link bài viết: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38470381/